Fitoterapi Ve Bitkisel İlaçlar

Tedarikçiden gelen tıbbi bitki (örn. Hypericum perforatum) partisinin içerisine yabancı veya toksik benzer türlerin (adulterant) karışması ya da yanlış tür hasat edilmesi.

Hammadde numunelerinde makroskopik/mikroskopik inceleme ve TLC (İnce Tabaka Kromatografisi) parmak izi analizi yapılmalıdır.

Hammadde depolama veya taşıma aşamalarında bağıl nemin yüksek olması ve kurutma sıcaklıklarının yetersiz kalmasıyla Aspergillus türü küflerin üremesi.

Hammadde nem tayini (moisture analyzer) yapılmalı ve aflatoksin/okratoksin A tarama testleri gerçekleştirilmelidir.

Bitkinin yetiştirildiği toprakta sanayi atıkları veya yanlış gübreleme nedeniyle ağır metal birikmesi.

ICP-MS (İndüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometri) cihazı ile ağır metal taraması yapılmalıdır.

Tarım aşamasında yasaklı pestisitlerin kullanılması veya komşu tarlalardan rüzgar yoluyla bulaşma (drift) olması.

GC-MS/MS ve LC-MS/MS cihazları ile çoklu pestisit kalıntı taraması (multiresidue method) yapılmalıdır.

Hasat sonrası ayıklama (sorting) işlemlerinin yetersiz olması ve depolama koşullarında haşere kontrolünün yapılmaması.

Drog içerisindeki yabancı bitki kısımları, toprak parçaları ve böcek kalıntıları yüzde oranlarıyla gravimetrik olarak tespit edilmelidir.

Çözücü (solvent) olarak kullanılan su/etanol oranının bitkinin ekstre edilecek etken maddesine (örn. flavonoid, glikozit) uygun seçilmemesi.

Ekstre çıkış sıvısının etken madde konsantrasyonu HPLC veya spektrofotometre ile ölçülmelidir.

Rotary evaporatör veya vakumlu konsantratör sıcaklığının yüksek tutulması nedeniyle termolabil (ısıya duyassız) aktif bileşenlerin degradasyona uğraması.

Elde edilen kuru ekstre veya sıvı ekstrenin HPLC kromatogramındaki pik bozulmaları ve parçalanma ürünleri incelenmelidir.

Ekstraksiyon sonrası durultma (clarification) ve filtrasyon adımlarının yetersiz kalması, zamanla şişe dibinde tortu oluşması.

Bitmiş sıvı ekstrelerin berraklığı optik kontrol lambası altında ve bulanıklık (NTU) ölçer ile denetlenmelidir.

Ekstre besleme sıvısının viskozitesinin yüksek olması, katı madde oranının (brix) ayarlanamaması veya kurutma kulesi sıcaklığının yanlış seçilmesi.

Besleme sıvısının akışkanlığı ve sprey nozulu püskürtme deseni kontrol edilmelidir.

Soğuk sıkım (cold press) esnasında friksiyon ısısının 40°C'yi aşması, üretilen yağın oksijen ve ışığa maruz kalması.

Üretilen uçucu veya sabit yağlarda peroksit sayısı (PV) ve serbest yağ asitliği titrasyonla ölçülmelidir.

Doğal hammaddelerin (hasat yeri, iklim vb.) doğası gereği etken madde (örn: Ginsenosid, Hiperisin) miktarının partiden partiye değişmesi.

Her hammadde partisinin HPLC/GC analizleri yapılarak marker madde yüzde oranları saptanmalıdır.

Higroskopik özellik gösteren bitkisel ekstre tozlarının nem kaparak akışkanlığını yitirmesi ve kapsül dozaj disklerini tıkaması.

Kapsül dolum makinelerinde ortalama dolum ağırlıkları ve standart sapma değerleri tartım kontrol terazileriyle izlenmelidir.

Bitkisel ekstrelerin yüksek oranda şeker, sakkaroz veya reçine içermesi nedeniyle zımpara yüzeylerine yapışması ve tablet katmanlarının ayrılması.

Tablet kenarlarında çapaklanma, yüzey soyulması ve zımpara uçlarındaki kalıntılar büyüteçle incelenmelidir.

Yüksek konsantrasyonda bitki ekstresi içeren şuruplarda şeker oranının (%60-65) üst sınırda olması ve sıcaklık değişimlerinde kristallenmesi.

Şişe kapak altlarında ve tabanlarında şeker kristalleri optik olarak kontrol edilmelidir.

Uçucu yağların veya bitkisel ekstrelerin jelatin kabuk ile reaksiyona girmesi, dolum sıvısının nem oranının yüksek olması.

Softgel kapsüllerin sızdırmazlık testleri (boya testi veya basınç testi) yapılmalıdır.

Topraktan hasat edilen tıbbi bitkilerin doğal florasında yüksek oranda bakteri ve mantar sporları barındırması.

Farmakope mikrobiyolojik limit testleri (Ph. Eur.) ile TAMC ve TYMC sayıları analiz edilmelidir.

Ürünün pH değerinin mikroorganizma üremesine uygun olması ve kullanılan koruyucu maddelerin (sodyum benzoat/potasyum sorbat) yetersiz kalması.

Challenge test (Koruyucu etkinlik testi) yapılarak ürün içi mikrobiyel inhibisyon gücü ölçülmelidir.

Aynı reaktör veya ekipmanlarda farklı bitkisel türlerin işlenmesi ve temizlik validasyonunun yetersiz kalmasıyla alerjen veya aktif madde karışması.

Temizlik validasyonu swab analizi (TOC veya HPLC metodu) ile kalıntı kontrolü yapılmalıdır.

Bitki çayı harmanlama ve poşetleme odalarında toz emiş sistemlerinin yetersiz olması nedeniyle ortamda mikrobiyal ve partiküler kontaminasyon oluşması.

Temiz oda ve paketleme alanı hava mikrobiyolojisi (sedimentasyon plakaları) periyodik olarak taranmalıdır.

Ekstraksiyon suyunu sağlayan saf su hatlarındaki ölü noktalar (deadlegs) ve yetersiz sanitizasyon nedeniyle bakteriyel biyofilm tabakası oluşması.

Saf su hatlarından alınan örneklerde TOC ve toplam canlı sayısı (TVC) analiz edilmelidir.

Uyarılmış fitokimyasalların (örn: sarı kantaron hiperisini) ultraviyole (UV) ışığa maruz kalarak fotodegradasyona uğraması.

Farklı ambalaj tiplerindeki ürünlerin accelerated (hızlandırılmış) stabilite testlerinde etken madde kayıp oranları ölçülmelidir.

Kullanılan ambalaj malzemesinin su buharı geçiş hızının (WVTR) yüksek olması ve ambalajın hermetik sızdırmazlık sağlamaması.

Bitmiş ürün nem alımı ve raf ömrü süresince toz ekstrelerde sertleşme/topaklanma gözlemlenmelidir.

Uçucu yağların (örn: okaliptüs, kekik yağı) havayla temas ederek okside olması ve polimerleşerek damlalık ağzını tıkaması.

Damlalık kapakların akış testleri ve damla gramaj tutarlılıkları incelenmelidir.

Klorofil, antosiyanin veya karotenoid gibi doğal bitkisel pigmentlerin oksijen ve sıcaklık etkisiyle parçalanması.

Görsel renk spektrumu ve kolorimetre ölçümleri stabilite odası örneklerinde takip edilmelidir.

Ortam bağıl neminin çok düşük olduğu depolarda saklanan jelatin kapsüllerin nemini kaybederek kırılganlaşması ve çatlaması.

Kapsül mekanik mukavemet (kırılma direnci) testleri uygulanmalıdır.

Tarım ve Orman Bakanlığı onaylı takviye edici gıdaların etiketlerinde veya pazarlama materyallerinde hastalık tedavi edici (tıbbi) ibarelerin kullanılması.

Ürün etiket metinleri, broşürler ve e-ticaret web sitesi içerikleri veteriner/gıda mevzuatına göre denetlenmelidir.

TITCK (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu) nezdinde yapılan GBTÜ başvurularında 15 yıllık geleneksel kullanım kanıtı veya klinik verilerin yetersiz kalması.

Başvuru dosyası CTD (Common Technical Document) formatı gerekliliklerine göre taranmalıdır.

Ürünün içeriğinde bulunan potent bitkisel bileşenlerin (örn: St. John's Wort ilaç etkileşimleri) potansiyel kontrendikasyonlarının etiket üzerinde belirtilmemesi.

Etiket üzerindeki uyarı metinleri, hamilelik, emzirme ve ilaç etkileşimi (CYP450 enzimleri) uyarıları açısından incelenmelidir.

Yurtdışından ithal edilen bitkisel ekstre partisinin üretici analizi (CoA) ile yerli akredite laboratuvar analiz sonuçlarının birbirini tutmaması.

İthal hammadde gümrük numuneleri bağımsız akredite laboratuvara gönderilerek çapraz teste tabi tutulmalıdır.

Nadir bulunan veya değerli tıbbi bitkilerin (örn: gerçek safran, tıbbi Lavanta) ucuz türlerle karıştırılarak orijinal menşe belgesiyle satılması.

Tedarik zinciri izlenebilirlik auditleri yapılmalı, botanik menşe sertifikaları doğrulanmalıdır.

Birçok bitkisel aktif maddenin (örn: Curcumin) suda çözünürlüğünün düşük olması ve gastrointestinal sistemde hızla metabolize olarak kana karışamaması.

In-vitrodissolüsyon (çözünme) testleri ve farmakokinetik emilim testleri incelenmelidir.

Birden fazla bitkisel ekstrenin bir arada kullanıldığı formüllerde etken maddelerin birbirinin etkisini baskılaması (antagonizma) veya toksisiteyi artırması.

Hücre kültürü ve in-vitro toksisite/etkinlik testleri (MTT assay) gerçekleştirilmelidir.

Ekstraksiyon sırasında kullanılan kimyasalların veya bitkinin kendisinde bulunan degradasyon ürünlerinin zamanla safsızlık (impurity) oluşturması.

HPLC-MS analizlerinde bilinmeyen pikler (unknown peaks) ve kromatografik safsızlık oranları taranmalıdır.

Etkinlik kanıtı için yapılan klinik araştırmalarda kullanılan bitkisel ürünün marker madde standardizasyonunun her seride farklı olması.

Klinik çalışmada kullanılan test ürünlerinin lot analiz sertifikaları ve etken madde standartları karşılaştırılmalıdır.

Parçalanmış (incisus) veya toz edilmiş bitkisel drogların anatomik yapılarının (stoma tipi, kıl hücreleri, sklerankima lifleri) mikroskop altında yanlış yorumlanması.

Farmakope monograflarına göre toz drogların toz mikroskopisi (powder microscopy) analizleri referans numunelerle kıyaslanmalıdır.