Factoring Ve Alacak Finansmanı

Borçlu firmanın mali verilerinin kötüleşmesi, piyasadaki borçluluk oranının artması veya diğer finans kuruluşlarındaki risklerinin artması nedeniyle faktoring şirketinin limitleri revize etmesi ve mevcut temliklerin aşımda kalması.

Merkez Bankası Risk Merkezi raporları, KKB (Kredi Kayıt Bürosu) verileri ve borçlunun son bilançoları incelenmelidir.

Aynı holding veya ortaklık yapısına sahip farklı unvanlı müşteri ve borçlu firmaların, faktoring şirketinin portföyünde tek bir ekonomik bütünlük oluşturarak risk limitlerini tıkaması.

Ticaret Sicil Gazetesi, ortaklık yapıları ve ana sözleşmeler incelenerek grup bağlantıları (ortak ortaklar/yöneticiler) haritalandırılmalıdır.

Faktoring şirketinin toplam fonlamasının belirli bir sektöre (örn. inşaat veya tekstil) ağırlıklı olarak kullandırılması ve o sektördeki kriz anında batık oranının (NPL) hızla artması.

Sektörel bazda dağılım raporları (portföy kompozisyonu) ve makroekonomik sektör risk göstergeleri periyodik olarak analiz edilmelidir.

Müşteri veya borçlu firmanın kredi alabilmek amacıyla mizan ve bilançolarında stokları, alacakları veya özkaynakları gerçeğe aykırı şekilde yüksek göstermesi.

Mali tahlil aşamasında dipnotlar, bağımsız denetim raporları, vergi dairelerine sunulan beyannameler ile mizanlar çapraz kontrole tabi tutulmalıdır.

Faktoring şirketinin kullandığı skorlama algoritmalarının güncel piyasa koşullarını, enflasyon etkisini veya sektörel nakit sıkışıklıklarını zamanında yansıtamaması.

Modelin öngördüğü temerrüt oranları ile gerçekleşen (realized default) oranlar back-testing (geriye dönük test) yöntemiyle karşılaştırılmalıdır.

Temlik edilen faturaların borçlu firmaya noter kanalında, iadeli taahhütlü posta yoluyla veya KEP üzerinden usulüne uygun ve zamanında tebliğ edilememesi.

Temlik ihbarnamesinin tebliğ şerhleri, kargo takip evrakları ve KEP iletim raporları operasyon sisteminden kontrol edilmelidir.

Aynı faturanın müşteri tarafından farklı faktoring şirketlerine veya aynı şirketin farklı şubelerine mükerrer olarak temlik edilmeye çalışılması.

Merkezi Fatura Kayıt Sistemi (MFKS) sorgulamaları yapılmalı, fatura UUID numaraları sistemde blokaj kontrolünden geçirilmelidir.

Müşteri ile borçlu arasında gerçek bir ticari ilişki olmamasına rağmen, sadece faktoringden nakit elde etmek amacıyla düzenlenen muvazaalı faturaların temlik edilmesi.

Ticari işlemin dayanağı olan irsaliye, taşıma belgeleri, gümrük beyannameleri, mutabakat mektupları ve mal akışı fiziki/dijital olarak doğrulanmalıdır.

Kıymetli evrak (çek/senet) dayanaklı faktoring işlemlerinde arka ciro zincirinde kopukluk olması veya müşteri temsilcisinin imza yetki belgesinin (imza sirküleri) süresinin dolmuş olması.

Kıymetli evrakın ön ve arka yüzleri hukuk/operasyon ekibi tarafından Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre incelenmelidir.

Müşteri ile imzalanan genel faktoring sözleşmesinde müteselsil kefillerin imzalarının eksik olması, borç artırım hükümlerinin zayıf kalması veya yetkisiz kişi tarafından imzalanması.

Sözleşme asılları, kefil eş rızaları, imza beyannameleri ve noter onaylı yetki belgeleri hukuk departmanınca denetlenmelidir.

Temlik edilen alacağın borçlusunun mali krize girerek mahkemeden konkordato mühleti alması ve faktoring şirketinin yasal icra takiplerinin durması.

Borçlu hakkında açılan konkordato, iflas veya tasfiye dosyaları ulusal yargı ağı (UYAP) üzerinden günlük olarak taranmalıdır.

Borçlunun, malın ayıplı olduğu, hizmetin hiç alınmadığı veya faturanın cari hesaba mahsup edildiği gerekçesiyle faturayı ödemeyeceğini beyan ederek dava açması.

Mal teslim tutanakları, kargo teslim fişleri, e-posta yazışmaları ve taraflar arası mutabakatlar dava dosyası için derlenmelidir.

Tahsile verilen çeklerin bankadan karşılıksız kaşesi alımında operasyonel gecikmeler yaşanması ve kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu takip süresinin kaçırılması.

Çeklerin ibraz süreleri, banka karşılıksız şerhi tarihleri ve yasal takip başlatma süreleri kontrol edilmelidir.

Batık alacak portföyünün varlık yönetim şirketlerine (VYŞ) devrinde, alacakların tahsil edilebilirlik oranlarının piyasa fiyatlamasından düşük kalması.

NPL portföyünün teminat yapısı, borçluların haczedilebilir varlıkları ve geçmiş tahsilat performansları analiz edilmelidir.

Takibe intikal eden dosyalarda borçludan alınan gayrimenkul veya makine ipoteklerinin güncel piyasa rayicinin altında değerlenmesi veya icra satışlarında değer bulamaması.

Bağımsız gayrimenkul değerleme raporları ile icra dairelerinin kıymet takdirleri karşılaştırılmalıdır.

Piyasadaki faiz oranlarının ani yükselmesi sonucunda faktoring şirketinin bankalardan sağladığı fon maliyetinin artması, buna karşın müşteriyle akdedilen iskonto/komisyon oranlarının sabit kalması.

Aktif-pasif vade uyumsuzluğu (asset-liability mismatch) ve net faiz marjı (NIM) simülasyonları raporlanmalıdır.

Piyasadaki genel ekonomik daralmalar veya finansal sektördeki kısıtlar nedeniyle bankaların faktoring şirketine açtığı gayrinakdi/nakdi kredi limitlerini kapatması.

Bankalar bazında kullanılan kredi limitleri, kullanılabilir boş limitler ve teminat mektubu kompozisyonu izlenmelidir.

Döviz (USD/EUR) faturalı alacakların finansmanında kur dalgalanmalarının açık pozisyon yaratması ve borçlunun kur artışından ötürü ödeme güçlüğüne düşmesi.

Döviz varlık ve yükümlülükler arasındaki net yabancı para pozisyonu günlük olarak takip edilmelidir.

Müşterilere uygulanan faktoring komisyonu, istihbarat ücreti, BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi) ve KKDF kesintilerinin yanlış hesaplanarak faturalandırılması.

Hazine operasyon sistemindeki komisyon parametreleri ile muhasebe fatura dökümleri karşılaştırılmalıdır.

BDDK regülasyonlarına göre faktoring şirketlerinin tutmak zorunda olduğu yasal likidite ve özkaynak yeterlilik rasyolarının nakit akışındaki dengesizlikler nedeniyle sınırda kalması.

Yasal raporlama dönemlerinde BDDK bildirim formları ve likidite havuzu projeksiyonları incelenmelidir.

Müşterinin veya borçlunun gerçek faydalanıcısının (ultimate beneficial owner) tespit edilememesi, şüpheli işlemlerin (STR) Mali Suçları Araştırma Kurulu'na (MASAK) bildirilmesinde gecikme.

KYC formları, PEP (Politik Nüfuz Sahibi Kişi) sorgulamaları ve işlem izleme (transaction monitoring) alarmları denetlenmelidir.

Finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri kanununa aykırı olarak yasal işlem sınırları dışındaki varlıkların finansmanı veya izin verilen azami vadelerin aşılması.

Temlik edilen alacakların vadeleri ve faktoring sözleşmelerinin yasal mevzuata uygunluk denetimleri iç denetimlerce taranmalıdır.

Borçlu firmaların tahsilat ve istihbarat süreçlerinde kişisel verilerinin yetkisiz üçüncü kişilerle paylaşılması veya veri tabanı güvenlik açıkları.

Veri envanteri, açık rıza metinleri ve bilgi güvenliği firewall logları denetlenmelidir.

Şirketin karşılık politikalarında (TFRS 9 değer düşüklüğü karşılıkları vb.) uluslararası finansal raporlama standartlarına tam uyum sağlanamaması.

TFRS 9 Beklenen Kredi Zararı (ECL - Expected Credit Loss) hesaplama modelleri ve karşılık politikaları bağımsız denetçi bulgularıyla karşılaştırılmalıdır.

Müşteri veya borçlu ortaklık yapısında yaptırım listelerinde yer alan kişilerin bulunması ancak tarama (screening) süreçlerinin yetersiz kalması.

Müşteri kabul aşamasında otomatik yaptırım listesi tarama (Sanctions Screening) sistemlerinin aktif çalışıp çalışmadığı denetlenmelidir.

Yeni müşterilerin faktoring limiti alabilmek için çok sayıda fiziki evrak (imza sirküleri, mizan, faturalar vb.) ibraz etmek zorunda kalması ve sürecin uzaması.

Müşteri başvuru (lead) ile ilk limit tahsisi arasındaki süre (turnaround time - TAT) ölçülmelidir.

Müşterinin acil nakit ihtiyacı nedeniyle sabah saatlerinde ilettiği fatura temliklerinin operasyon ve risk ekiplerince mesai bitimine kadar onaylanamaması.

Gün içi temlik giriş saatleri ile onay/kullandırım saatleri arasındaki operasyonel gecikme süreleri raporlanmalıdır.

Faktoring şirketinin borçlu firmaya gönderdiği borç bakiye ve fatura mutabakat mektuplarına borçlunun geç veya hiç yanıt vermemesi.

Mutabakat gönderim oranları ile dönüş oranları (response rate) ve mutabakatsizlik adetleri izlenmelidir.

Büyük ölçekli alıcı (anchor) firmaların tedarikçi finansmanı sistemleri ile faktoring şirketinin çekirdek yazılımı arasında API veri akışının kesilmesi.

API web servis istek logları, hata kodları ve eşleşmeyen fatura adetleri teknik ekiplerce kontrol edilmelidir.

Müşterinin aynı alacak senedi veya faturasını birden fazla faktoring şirketine ibraz etmeye çalışması veya borçlunun hangi faktoringe ödeme yapacağını şaşırması.

Borçlu firmalara yapılan ödeme talimatları ve MFKS kayıtları diğer kurum bildirimleriyle çapraz sorgulanmalıdır.

Merkezi finans ve muhasebe yazılımının gece batch işlemlerinde (gün sonu kapanış) veritabanı kilitlenmesi veya faiz tahakkuk hesaplama hataları.

Gün sonu log dosyaları, hata kodları (database deadlock) ve tahakkuk mutabakat raporları incelenmelidir.

Faktoring şirketinin resmi kurumlara (GİB, MKK, e-Devlet vb.) gönderdiği elektronik belgelerde kullanılan mali mühür sertifikalarının süresinin takibinin unutulması.

Mali mühür ve nitelikli elektronik imza (NEİ) geçerlilik bitiş tarihleri IT envanter sisteminden takip edilmelidir.

Faktoring şirketinin müşteri ve borçlu verilerini barındıran sunucularda olası bir siber saldırı veya donanım arızası anında yedek sistemlerin devreye girememesi.

Disaster Recovery (Felaket Kurtarma) senaryo testleri ve RPO/RTO (Kurtarma Noktası/Süresi) hedefleri test edilmelidir.

Kredi komitesi karar aşamasında KKB veya TCMB Risk Merkezi sorgulamaları yapılırken dış sistem kaynaklı API yanıt sürelerinin uzaması veya kesilmesi.

API gateway istek süreleri, timeout oranları ve servis sağlayıcı SLA (Hizmet Seviyesi) raporları incelenmelidir.

Faktoring personelinin oltalama (phishing) saldırılarına maruz kalması veya kurum içi ağ (LAN) güvenlik duvarlarının güncel olmaması.

Sızma testleri (penetration testing) ve güvenlik açık taramaları düzenli olarak gerçekleştirilmelidir.