Tıbbi Yayıncılık Ve Medikal Editörlük

Yazarın önerdiği hakemlerin çıkar çatışması (conflict of interest) barındırması veya uzmanlık havuzunun dar olması nedeniyle davetlerin yanıtsız kalması.

Sistemdeki hakem yanıt oranlarını (response rate) ve ortalama değerlendirme sürelerini (turnaround time) istatistiksel olarak inceleyin.

Yazarların makalenin ilk gönderim versiyonunda (main document) kendi kurumlarına ait logoları, hastane etik kurul onay numaralarındaki hastane adlarını veya kendilerine ait atıfları silmeyi unutması.

Yeni gelen başvurularda (initial submission) yazar isimlerinin ve kurumlarının körleştirilmiş (blinded) dosyalardan arındırılıp arındırılmadığını manuel kontrol edin.

Hakemlerin uzmanlık alanlarındaki metodolojik bakış açılarının farklılığı veya hakemlerden birinin makalenin klinik önemini göz ardı etmesi.

Hakem raporlarındaki argümanların dayandığı bilimsel kanıtları ve istatistiksel eleştirileri baş editör masasında mukayese edin.

Yazarların tıbbi İngilizce dilbilgisi kurallarına (Medical English grammar) hakim olmaması ve standart olmayan medikal kısaltmalar (örn. yanlış drug dosage birimleri) kullanması.

Metin içerisindeki tıbbi terimlerin Stedman's Medical Dictionary veya Dorland's ile uyumunu ve kısaltmaların ilk geçtikleri yerde açılıp açılmadığını kontrol edin.

Yazarların biyoistatistiksel analiz sonuçlarını metne aktarırken yanlış test isimleri kullanması veya p<0.05 sınırını yanlış yorumlaması.

Method ve Results bölümlerindeki istatistiksel yöntemlerin (ANOVA, Chi-square vb.) veri yapısına uygunluğunu ve sayısal tutarlılığını inceleyin.

Yazarların randomize kontrollü çalışmalar, gözlemsel çalışmalar veya derlemeler için uluslararası raporlama standartlarını (reporting guidelines) bilmemesi.

Kontrol listelerini (checklist) kullanarak makalenin ilgili kılavuzun (örn. CONSORT diagram) tüm maddelerini karşılayıp karşılamadığını doğrulayın.

Yazarın daha önceki yayınlarından veya tezinden veri ve cümle öbeklerini doğrudan kopyalaması (text recycling/self-plagiarism).

iThenticate benzerlik raporundaki eşleşen kaynakları inceleyin; benzerliğin literatür taraması veya metodoloji gibi kaçınılmaz alanlarda mı yoksa sonuç/tartışma kısmında mı olduğuna bakın.

Yazarların Helsinki Bildirgesi kurallarına uymaması, etik kurul izninin alınmadığı halde alınmış gibi beyan edilmesi veya hasta onam formlarının (informed consent) eksik olması.

Etik kurul onay belgesindeki kurum adı, tarih ve karar numarasının makalenin metin içindeki beyanla eşleşip eşleşmediğini kontrol edin.

Araştırmayı finanse eden veya yazımına katkı sunmayan kişilerin isimlerinin yazar listesine eklenmesi ya da gerçek yazarların gizlenmesi (ICMJE kriteri ihlali).

Yazar Katkı Formu (CRediT author statement) ve telif devir formundaki imzaları ile ICMJE 4 yazar kriterini karşılaştırın.

Western blot bantlarında, histopatolojik mikroskop fotoğraflarında veya akım sitometri grafiklerinde Photoshop ile kopyala-yapıştır veya kontrast oynaması yapılması.

Görselleri adli görüntü analiz araçlarıyla (forensic image analysis) inceleyin; kontrast, parlaklık ve piksel bütünlüğü tutarsızlıklarını kontrol edin.

Derginin etik dışı atıf çetelerine (citation stacking/cartels) bulaşması, self-citation oranının yüksek olması veya yayın periyodunun aksaması.

Derginin JCR (Journal Citation Reports) metriklerindeki self-citation oranını ve Clarivate/PubMed başvuru kriterlerindeki eksiklikleri denetleyin.

Yazarların farklı makalelerinde ad/soyad soyadı varyasyonları kullanması ve ORCID iD'lerini sisteme doğru girmemesi.

Scopus Author ID, Web of Science ResearcherID ve ORCID profillerini yazar ad soyadına göre tarayın.

Sahte akademik platformların meşru medikal dergileri taklit ederek hızlı yayın vaadiyle araştırmacılardan yüksek makale işleme ücreti (APC) talep etmesi.

Derginin DOAJ (Directory of Open Access Journals) kaydını, COPE üyeliğini ve ISSN doğruluğunu uluslararası dizinlerden sorgulayın.

Yazarların ticari kullanım veya üçüncü taraf telifli görsellerin kullanımı konusunda yanlış lisans türü (örn. CC BY yerine CC BY-NC) seçmesi.

Makale kabul aşamasında imzalanan Telif Devir Sözleşmesi veya Lisans Sözleşmesi (Copyright Transfer Agreement) metinlerini kontrol edin.

Düşük gelirli ülkelerden (low-income countries) gelen kaliteli yazarların APC ödeyememesi veya faturalandırma entegrasyon hataları.

Yazarın menşe ülkesinin World Bank gelir gruplarındaki yerini ve derginin yıllık waiver bütçe limitini inceleyin.

Yazarların veya dizgi (typesetting) firmalarının JATS XML standardına uygun olmayan dosya formatları veya hatalı matematiksel/tıbbi formüller sunması.

XML doğrulama (validator) araçları ile JATS XML şema uyumluluğunu (DTD validation) test edin.

Makale yayımlandıktan sonra URL yapısının (permalink) değişmesi veya CrossRef meta veri yüklemesinde eksik yazar/DOI bilgisi kalması.

CrossRef sistemindeki DOI sorgulama (resolver) araçlarıyla yönlendirme hatalarını kontrol edin.

Dergi sunucu disk alanının yetersiz kalması ve büyük boyutlu DICOM veya ham veri dosyalarının web sitesini yavaşlatması.

Ek dosya boyutlarını ve sunucu depolama kapasitesini (bandwidth/storage) denetleyin.

Editör ekibinin kitap bölümleri (chapters) arasında kapsam matrisi (outline matrix) oluşturmaması ve yazarların koordine olamaması.

Bölüm özetlerini (chapter abstracts) ve anahtar kelimeleri karşılaştırarak konu örtüşmelerini tespit edin.

Yazarların internetten veya başka telifli kitaplardan izinsiz yüksek çözünürlüklü anatomik çizimler alarak kitaba eklemesi.

Görsellerin orijinal kaynaklarını ve telif izin sözleşmelerini (reproduction rights) kontrol edin.

Farmasötik sponsorların klinik çalışma sonuçlarını yönlendirmek istemesi ve editoryal bağımsızlığın (editorial independence) zedelenmesi.

Ek yayın metinlerindeki ilaç etkinlik iddialarının kanıta dayalı tıp (evidence-based medicine) verileriyle uyumunu ve sponsor beyanını inceleyin.

Yazım ajanslarının finansal destekçilerini makale künyesinde (acknowledgments) belirtmemesi ve hayalet yazarlık yapması.

Makalenin finansman kaynakları ve yazar katkı beyanlarında yazım desteği (writing assistance) bildirimini kontrol edin.

Çevirmenlerin genel İngilizce çeviri yapması ve Türkiye'deki Sağlık Bakanlığı / uzmanlık derneklerinin (örn. Türk Kardiyoloji Derneği) resmi terminolojisini bilmemesi.

Çevrilen metindeki tıbbi terimleri ulusal uzmanlık derneklerinin güncel terim sözlükleriyle karşılaştırın.

Metinlerin aşırı akademik ve karmaşık tıp jargonuyla yazılması, ortalama hastanın okuryazarlık seviyesini aşması.

Metnin okunabilirlik skorlarını (readability formulas) ve hasta odaklı dil uyumunu inceleyin.

Eğitim sorularının Türk Tabipleri Birliği (TTB-STE) veya ilgili uzmanlık dernekleri akreditasyon komitelerinin standartlarını karşılamaması.

CME test sorularının zorluk derecesini, klinik vaka temelli olup olmadığını ve akreditasyon başvuru evraklarını inceleyin.

E-öğrenme platformunun LMS (Learning Management System) entegrasyonunda veritabanı bağlantı kopması.

Hekimlerin modül tamamlama loglarını ve otomatik PDF sertifika üretim sistemini test edin.

Yazarların veya okurların fark ettiği veri hatalarının veya etik ihlallerin dergi yönetimi tarafından şeffaf yönetilememesi.

COPE (Committee on Publication Ethics) kılavuzundaki akış şemalarını (flowcharts) inceleyin.

Editör kurulu üyelerinin veya hakemlerin inceledikleri makalenin yazarlarıyla ticari veya akademik ortaklıklarının bulunması.

Hakemlerin ve editörlerin imzaladığı COPE uyumlu Çıkar Çatışması Beyan Formlarını (COI disclosure) denetleyin.

Pazarlama ekiplerinin klinik araştırmaların sonuçlarını popülerleştirmek isterken bilimsel gerçeklikten uzaklaşması.

Görsel özetlerdeki (Graphical Abstract) iddiaların makalenin sonuç (conclusion) bölümüyle tam uyumlu olup olmadığını kontrol edin.

Hasta görsellerinde yüzlerin blurlanmaması, hasta onay formlarının video çekimleri için alınmamış olması.

Video ve ses kayıtlarındaki hasta tanımlayıcı bilgileri (PHI - Protected Health Information) ve telifli müzik/grafikleri inceleyin.

Akademik okuyucuların basılı dergilerden tamamen dijital platformlara (ReadCube, Dergipark vb.) geçmesi.

Yıllık basılı abone sayılarını ve dijital erişim (HTML/PDF indirme) istatistiklerini karşılaştırın.

Akademik yayınevinin büyük aggregatörler (EBSCO, ProQuest vb.) karşısında zayıf telif sözleşmeleri imzalaması.

Lisans sözleşmelerindeki kullanım hakları, telif paylaşımları ve açık erişim arşivleme (green OA embargo) sürelerini inceleyin.

Yazarların yapay zeka araçlarını metin üretimi için kullanması ancak ICMJE kuralına göre AI araçlarının yazar olamayacağını bilmemesi.

Metin içerisindeki tipik LLM kalıplarını (hallucination, standart AI geçiş cümleleri) tahlil edin.

Mükemmel İngilizce yazılmış insan yapımı medikal metinlerin AI tespit yazılımları tarafından yanlışlıkla yapay zeka ürünü olarak işaretlenmesi.

AI dedektör sonuçlarını yazarın ham taslakları (raw drafts) ve sürüm geçmişi (version history) ile çapraz kontrol edin.