Hava Ambulansı Ve Medikal Tahliye

Uçağın kabin basıncının yükselmesi (irtifa arttıkça dış basıncın düşmesi) ile endotrakeal tüp kafındaki (cuff) gaz hacminin genişlemesi ve trakeal mukoza nekrozu riski yaratması.

Uçuş irtifasına çıkıldığında kaf basıncı manometre ile kontrol edilmeli, hastada boyun bölgesinde amfizem veya solunum direnci artışı gözlemlenmelidir.

Basınçlandırılmamış veya kabin basıncı 8000 feet eşiğinde sabitlenememiş hava araçlarında oksijen parsiyel basıncının düşmesiyle hastanın oksijenlenmesinin bozulması.

Uçuş boyunca hastanın nabız oksimetresi (SpO2) ve kan gazı değerleri (PaO2) sürekli izlenmelidir.

Uçak yükseldikçe havada serbest kalan gazların hacminin %30'a varan oranlarda genleşmesi ve travmatize olmayan hafif pnömotoraksın tansiyon pnömotoraksa dönüşmesi.

Kalkış ve tırmanış esnasında hastanın ani solunum sıkıntısı, tansiyon düşüşü ve trakeal deviasyon bulguları stetoskop ile dinlenmelidir.

Derin deniz dalgıçlığı sonrası hızlı medikal tahliye uçuşlarında kanda çözünen nitrojen gazının baloncuklar oluşturarak eklem ve dokuları tıkaması.

Hastanın uçuş öncesi dalğıç öyküsü sorgulanmalı, uçuş sırasında eklem ağrısı (bends) ve nörolojik bulgular taranmalıdır.

İniş ve alçalma aşamalarında hızla artan dış kabin basıncının östaki borusu tıkalı hastalarda orta kulak ve sinüslerde vakum etkisi yaratması.

Alçalma fazında hastanın kulaklarında şiddetli ağrı, işitme kaybı veya kulak zarında kanama (otoskopik muayene) olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Uçağın jeneratör veya invertör çıkışlarındaki gerilim dalgalanmalarının medikal cihazların (ventilatör, monitör) dahili güç kaynaklarını (SMPS) kilitlemesi.

Medikal cihazların batarya göstergeleri ve şarj LED'leri uçuş başı testlerinde ve motor kalkış anında izlenmelidir.

Helikopter rotor paletlerinin yarattığı yüksek frekanslı mekanik titreşimlerin peristaltik pompa mekanizmalarını ve basınç sensörlerini yanıltması.

İnfüzyon pompası ekranındaki oklüzyon (tıkanma) alarmları ve sıvı akış hızının doğruluğu kalibrasyon tüpleriyle kontrol edilmelidir.

Uzun menzilli tahliyelerde (Long-range MEDEVAC) hasta ventilatör tüketim hesaplarının irtifa faktörü ve kaçaklar hesaba katılarak yapılmaması.

Uçuş öncesi oksijen rezerv hesapları (Lit/dakika x Uçuş Süresi x Güvenlik Payı 1.5) manometreler üzerinden doğrulanmalıdır.

Sertifikasız veya yetersiz yalıtımlı medikal cihazların (radyo, monitör) yaydığı elektromanyetik dalgaların helikopter navigasyon ve pusula sistemlerini manipüle etmesi.

Uçuş öncesi cockpit ekibiyle koordine edilerek medikal cihazlar tek tek açılarak aviyonik uyarı (compass error) test edilmelidir.

Standart yoğun bakım ventilatörlerinin dış atmosfer basıncının düşmesini algılayarak tidal volüm (Vt) ve akış hızını (flow) otomatik kalibre edememesi.

Ventilatör test akciğeri (test lung) ile farklı irtifa simülasyon basınçlarında verilen tidal volüm hacmi spirometre ile ölçülmelidir.

Kritik hastaya müdahale eden doktorun aciliyet hissi ile pilotun uçuş emniyeti kuralları (hava durumu, yakıt) arasında çatışma yaşanması.

Kalkış öncesi brifinglerde (sterile cockpit rule) medikal öncelikler ile havacılık kısıtlarının açıkça konuşulup konuşulmadığı denetlenmelidir.

Gece uçuşlarında NVG uyumlu olmayan tıbbi cihaz ekran ışıklarının (mavi/beyaz) pilotların görüşünü körlemesi veya yeşil görüntüde renklerin ayırt edilememesi.

Kabin içi aydınlatmanın ve cihaz ekranlarının NVG uyumlu (Class B/C filtreli) yeşil/kırmızı modları test edilmelidir.

Toprak, kum veya kar zemin üzerine inen helikopter rotor paletlerinin yarattığı aşağı yönlü hava akımının (downwash) görüşü sıfıra indirmesi.

İniş sahasındaki zemin yapısı (stabilizasyon) ve rüzgar yönü pilot tarafından yaklaşma öncesi taranmalıdır.

Hasta ağırlığı, refakatçi, fazla medikal bagaj ve omuz asılı oksijen tüplerinin kabin içerisindeki yerleşiminin manifestoya yanlış işlenmesi.

Kalkış öncesi son ağırlık ve merkez (CG - Center of Gravity) hesap tablosu pilot tarafından onaylanmalıdır.

Sert inişlerde veya türbülansta ağır medikal cihazların (defibrilatör, aspiratör) kızaklarından koparak personele çarpması.

Kabin içi kilitli ray sistemlerinin ve emniyet kemerlerinin (lashing straps) mukavemeti kontrol edilmelidir.

Uluslararası medikal tahliyelerde (Cross-border MEDEVAC) overflight ve landing izinlerinin bürokratik engellere takılması.

Dispatch masası tarafından gidilecek ülkenin sivil havacılık otoritelerinden alınan uçuş izin numaraları (Permit No) teyit edilmelidir.

Kalkış veya varış meydanlarında buzlanma (icing), düşük bulut tabanı veya minimum görüş şartlarının (IFR/VFR) altına düşülmesi.

METAR ve TAF hava raporları dispatch ve pilotlar tarafından ortaklaşa analiz edilmelidir.

Hava aracı hastaneye indiğinde karşılama 112 kara ambulansının pistte hazır bulunmaması ve değerli zaman kaybı (golden hour ihlali) yaşanması.

Hava aracı tahmini varış süresi (ETA) hava trafik kontrolü ve kara koordinasyon merkezi ile telsizle paylaşılmalıdır.

Ticari uçuşlarda sedyeli tahliye (stretcher case) veya doktor eskorthu hizmetlerinde uluslararası sigorta şirketinden (Assistance) garanti mektubu (Guarantee of Payment) alınamaması.

Operasyon koordinatörü tarafından sigorta şirketinin provizyon departmanı ile yazılı teminat onay süreleri takip edilmelidir.

Karantina gerektiren vakalarda (örn. Ebola, Kuş Gribi) taşınabilir negatif basınçlı izolasyon sedyesinin HEPA filtre motorunun bataryasının bitmesi.

İzolasyon sedyesinin hava akış hızı manometresi ve batarya şarj durumu uçuş öncesi test edilmelidir.

Bulaşıcı hastalık taşıyan hasta tahliyesi sonrasında helikopter/uçak kabininin standart yüzey dezenfektanlarıyla silinmesi ve virüslerin havalandırma kanallarına yerleşmesi.

Kabin içi yüzeylerden alınan biyolojik swab örnekleri ve ATP biolüminesans test sonuçları incelenmelidir.

Tıbbi cihazların (defibrilatör, vantilatör) yıllık metrolojik kalibrasyonlarının ve uçağın bakım çıkış formlarının (CRS - Certificate of Release to Service) güncel olmaması.

Uçağın teknik kayıt defteri (Technical Logbook) ve medikal cihaz kalibrasyon etiketleri kalite müdürlüğünce denetlenmelidir.

Yüksek irtifa uçuşlarında kargo veya kabin bölmelerinde yalıtımsız tutulan acil durum ilaçlarının (örn. adrenalin, insülin) donması veya sıcaktan bozulması.

Medikal çanta içi sıcaklık veri kaydedicileri (data logger) ve ilaçların formülasyon bütünlüğü kontrol edilmelidir.

Arka arkaya yapılan uzun menzilli gece tahliyelerinde uçuş ekibi ve doktorların circadian rhythm (sirkadiyen ritim) bozukluğu yaşaması.

Personel görev ve dinlenme süreleri (Duty & Rest Period) havacılık yasal limitlerine göre denetlenmelidir.

Yoğun sedye yükleme/boşaltma işlemleri sırasında uçağın kargo kapısı raylarında oluşan aşınma ve kilit mandallarının boşluk yapması.

Sedye rayları mikrometre ve test mandallarıyla mekanik gerilme testine tabi tutulmalıdır.

Standart hekim mesleki sorumluluk sigortalarının havacılık ortamında (uçuş esnasında gelişen komplikasyonları) geçerli olmaması.

Aero-medikal ekibin poliçelerinde havayolu/havacılık tıbbı özel klozlarının (Aviation Medical Malpractice) olup olmadığı incelenmelidir.

Sedyeli hasta yanında uçan refakatçinin (non-medical escort) uçuş korkusu veya panik atak geçirerek müdahaleyi engellemesi.

Refakatçilerin uçuş öncesi medikal uygunluk beyan formu (Fit to Fly) imzalayıp imzalamadığı kontrol edilmelidir.

Yabancı uyruklu hastanın uluslararası tahliye sırasında havada vefat etmesi durumunda rotanın en yakın ara meydana yönlendirilmesi ve yasal prosedürler.

Havacılık kuralları gereği ex olan vaka için en yakın uygun iniş meydanı ve yerel adli makam koordinasyonu incelenmelidir.

Kiralık veya işletilen ambulans uçağın sigorta poliçesinde medikal ekipmanlar ve taşınan VIP/kritik hastalar için ek rijit teminatların bulunmaması.

Poliçe teminat limitleri ile taşınan medikal cihazların toplam bedeli (replacement cost) karşılaştırılmalıdır.

Bilininci yerinde olan hastanın veya yasal vasisinin hava ambulansıyla sevk edilmeyi reddetmesi ancak acil durumun devam etmesi.

Hastanın orientasyon ve kooperasyon durumu hekim tarafından psikiyatrik/nörolojik olarak değerlendirilmelidir.

Erken doğmuş bebeklerin taşındığı transport küvözünün uçak içi şaseme sabitleme noktalarında sarsıntıya maruz kalması ve ısı/oksijen dengesinin bozulması.

Transport küvözünün dahili akü süresi (en az 4 saat) ve havacılık şok emici taban (shock-absorbent base) performansı test edilmelidir.

Geniş yüzeyli yanık hastalarının uçak kabin içi düşük sıcaklık ve kuru hava nedeniyle hızla hipotermiye girmesi ve sıvı elektrolit dengesini yitirmesi.

Hastanın vücut ısısı timpanik/özofageal problarla sürekli izlenmeli, sıvı infüzyon hızları takip edilmelidir.

ECMO cihazlarının lityum batarya kapasitelerinin sınırlı olması, kabin basınç değişimlerinin hava embolisi riskini artırması ve elektromanyetik uyumsuzluk.

ECMO/IABP sistemlerinin havacılık uyumluluk sertifikaları ve yedek gaz tüpü (heliyum/oksijen) kapasiteleri kontrol edilmelidir.

Akut psikotik atak geçiren veya madde etkisindeki hastanın uçuş esnasında ellerini çözerek kokpite saldırmaya çalışması.

Hastanın sedye üzerindeki fiziksel kısıtllama (restraint) kemerlerinin güvenliği ve sedyeye ankrajı kontrol edilmelidir.

Yüksek rakımlı uçuşların dekompresyon hastalığını (vurgun) şiddetlendirmesi ve hastanın normal uçakla taşınamaması.

Uçuş irtifasının maksimum deniz seviyesi (0 feet) basınca yakın tutulması veya basınca dayanıklı taşınabilir hiperbarik sedye kullanılması.