Fide Ve Tohum Yetiştiriciliği

Tohumların depolandığı ambar şartlarının yüksek nem ve sıcaklıkta (dormansi kırılma bozulması) kalması veya tohum coat (kabuk) tabakasının sertleşmesi.

ISTA (International Seed Testing Association) standartlarına göre petri kaplarında veya kum ortamında çimlenme odası (germination cabinet) testleri yapılmalıdır.

Pelletleme malzemesinin (kil/dolgu maddesi) bağlayıcı oranının zayıf olması veya tohum nem oranının çok düşük (%4 altı) kalarak kırılganlaşması.

Pnömatik ekim makinelerinde (seeder) besleme esnasında tozlaşma ve pelletlerin dağılma oranı gözlemlenmelidir.

Uygulanan kimyasal ilaç (fungisit/insektisit) dozajının tohum başına düşen gramaj sınırını aşması ve embriyoyu zehirlemesi.

İlaçlanmış tohumlardan numune alınarak aktif madde kaplama homojenliği ve çimlenme kök gelişimi incelenmelidir.

Ana ve baba parselleri arasındaki izolasyon mesafesinin yetersiz kalması nedeniyle rüzgar veya böcek yoluyla istenmeyen yabancı tozlaşma (cross-pollination) gerçekleşmesi.

Hasat edilen tohum parsellerinden genetik saflık testleri (elektroforez veya DNA marker testleri) yapılmalıdır.

Optik kameraların hassasiyet eşiğinin çok yüksek ayarlanması veya aydınlatma şiddetinin tohum yüzey parlamalarına (glare) neden olması.

Reddedilen (reject) tohum haznesinden numune alınarak sağlam tohum kaçış oranı incelenmelidir.

Çimlenme odasındaki (germination room) sıcaklık ve nem dağılımının homojen olmaması, çıkış (emergence) sonrası fidelerin ışığa geç gecikmesi.

Viyol tepsilerinin odadaki konumlarına göre (kenar vs orta) çimlenme yüzdeleri ve hipokotil boyları ölçülmelidir.

Sera içi bağıl neminin %90 üzerinde tutulması, sulama suyunun aşırı soğuk olması ve Pythium veya Rhizoctonia mantarlarının torfun pH dengesini bozması.

Fide gövde tabanlarında ipliksi incelme, yatma ve köklerde kahverengi çürüme (damping-off) belirtileri kontrol edilmelidir.

Pnömatik ekim makinesinin vakum iğnelerinin (nozzle) tıkalı olması veya torf yüzeyinin tam düzleştirilmemiş (dibbing) olması.

Ekilen viyol tepsileri kontrol masasında taranarak eksik tohumlu hücre oranları tespit edilmelidir.

Gölgelendirme tüllerinin (shading net) zamanında açılmaması veya bulutlu günde serada kalan fidelerin ani açan güneş ışığına maruz kalması.

Fide yapraklarında beyazlaşma, kağıtsı kuruma ve klorofil kaybı alanları incelenmelidir.

Hazır torf içerisindeki başlangıç gübresi (starter fertilizer) miktarının tükenmesi ve fertigasyon (gübreli sulama) programının geciktirilmesi.

Torfun elektriksel iletkenliği (EC) ve pH değeri (su ekstraksiyonu ile) ölçülmelidir.

Sera havalandırma pencerelerinde böcek tüllerinin (insect net - 50 mesh) yırtık olması ve dışarıdan vektör böceklerin girmesi.

Sera içi sarı yapışkan tuzaklar sayılarak beyaz sinek yoğunluğu ve bitkilerde kıvırcıklık belirtileri izlenmelidir.

Seranın zemin sterilizasyonunun (solarizasyon veya kimyasal fumigasyon) eksik yapılması ve sulama suyuyla nematod bulaşması.

Fideler sökülerek köklerde tipik yumrulu şişlikler (ur) ve kılcal kök kaybı incelenmelidir.

Sera içi nem oranının ani dalgalanması, gece-gündüz sıcaklık farkının yüksek olması ve yetersiz hava sirkülasyonu.

Yaprak üst yüzeylerinde unsu beyaz toz lekeleri büyüteçle kontrol edilmelidir.

Sera çevresindeki yabancı otların temizlenmemesi ve kullanılan torf harcının larva içermesi.

Sabah saatlerinde fide tablalarında devrilmiş ve gövdesi yenmiş fideler kontrol edilmelidir.

Güneşin dik olduğu öğle saatlerinde ilaçlama yapılması, tank karışımlarında uyumsuz kimyasalların kullanılması.

İlaçlama sonrası yaprak kenarlarında kavrulma ve lekelenme durumları gözlemlenmelidir.

Sondaj suyunun (kuyu suyunun) çözünmüş mineral (sodyum/klor) oranının yüksek olması ve ters osmoz (RO) sisteminin kullanılmaması.

Sulama suyu EC ölçüm cihazı ile taranmalı, hedef EC (0.8 - 1.2 mS/cm) değerleri karşılaştırılmalıdır.

Gübre tankındaki çözünmemiş gübre tortularının sulama borularına girmesi ve nozulların ucunu tıkaması.

Boom sulama geçişi esnasında viyollerin farklı hücrelerindeki su birikim miktarları (kapsama testi) ölçülmelidir.

Gece ani don olaylarında (frost) sera otomasyon sensörünün kalibresinin kayması veya kazan yakıt sisteminin besleme kesmesi.

Sera içi minimum sıcaklık alarm logları ve ısıtma serpantinleri kontrol edilmelidir.

Akşam saatlerinde seranın tamamen kapatılması ve sabaha karşı sıcaklık düşüşüyle yaprak uçlarında su atılımının (guttasyon) birikmesi.

Sabah erken saatlerde yaprak uçlarındaki su damlacıkları ve sera çatı yoğuşması incelenmelidir.

Doza tron oranlayıcı piston keçelerinin aşınması nedeniyle sulama suyuna istenilen oranda ana gübre (A/B tankı) karışmaması.

Sulama çıkış suyu EC değeri ile teorik hesaplanan EC değeri kıyaslanmalıdır.

Fide satışlarında tohumluk tescil ve sertifikasyon müdürlüğü beyannameleri ile sevk edilecek çeşit adedinin sistemde eşleşmemesi.

Sevk irsaliyesi üzerindeki parti numaraları ve fide çeşit adları resmi sertifika belgeleriyle çapraz kontrol edilmelidir.

Plastik fide kasalarının üst üste çok yüksek (10+ kat) istiflenmesi ve nakliye esnasında araç içi sarsıntıyla alt kasaların ezilmesi.

Nakliye kamyonundaki kasa istif yüksekliği ve paletleme düzeni denetlenmelidir.

Fidelerin üstü kapatılmadan açık kasa nakliye araçlarıyla sevk edilmesi ve seyir halinde yaprakların kuruması.

Sevkiyat varış noktasında fidelerin turgor kaybı ve yaprak uçlarındaki kurumalar incelenmelidir.

İthal edilen tohum partilerinin gümrük zirai karantina laboratuvarlarında analiz süreçlerinin uzun sürmesi.

Gümrükte bekleyen tohumların ambalaj içi sıcaklık ve nem durumları takip edilmelidir.

Viyol şaşırtma veya etiketleme aşamasında farklı çeşitlerin (örn: sırık domates yerine çeri domates) aynı kasaya karışması.

Üreticiden gelen şikayetler üzerine kalan ana fide partisindeki bitki formları incelenmelidir.

Sera örtüsü naylonlarının (PE) ömrünü tamamlaması, tarım ilaçlarının gaz etkileriyle UV stabilizatörlerinin erimesi ve rüzgarda yırtılması.

Sera naylonlarının esneklik testi ve gerginlik durumları gözlemlenmelidir.

Sera havalandırma motorlarının dişli kutularına pas ve toz kaçması, rüzgar sensörlerinin arızalanmasıyla pencerelerin zorlanması.

Pencere kremayer dişlileri ve motor akım çekişleri kontrol edilmelidir.

Tohumların saklandığı +4°C soğuk deponun kompresör gaz kaçağı yapması ve nem oranının %60 üstüne çıkması.

Soğuk depo dijital termohigrometre kayıtları ve alarm sistemleri incelenmelidir.

Yüksek nemli çimlenme odasında ısıtıcı serpantin kablolarının yalıtımının (izolasyonunun) bozulması.

Megger cihazı ile rezistansların toprak kaçağı direnci ölçülmelidir.

Fertigasyon sularındaki gübre kalıntılarının drenaj kanallarında birikmesi ve güneş ışığıyla yosun (algal) üretmesi.

Drenaj su çıkış debileri ve kanallardaki yosun tabakaları kontrol edilmelidir.

Yeni çeşit denemelerinde çiçeklenme ve meyve bağlama tarihlerinin manuel defterlere kaydedilirken takip edilememesi.

Ar-Ge defter kayıtları ile bitkilerin üzerindeki botanik etiketler karşılaştırılmalıdır.

Farklı türlerdeki anaç ve kalem (scion) aşı gözlerinin kambium tabakalarının tam çakıştırılamaması ve klips baskısının yanlış olması.

Aşılanan fidelerin tutma oranı (grafting success rate) ve kaynama bölgesi incelenmelidir.

Tohum yaşlanması (aging) nedeniyle soğuk çimlenme (cold test) koşullarında vigor değerlerinin zayıf kalması.

Accelerated Aging (Hızlandırılmış Yaşlandırma) testleri ile tohum vigor indeksleri hesaplanmalıdır.

Moleküler ıslah çalışmalarında taze yaprak örneklerinden DNA ekstraksiyonu yapılırken kimyasal kontaminasyon oluşması.

Agaroz jel elektroforez sonuçlarında DNA bant kaliteleri kontrol edilmelidir.