Çömlekçilik Ve Seramik Sanatı

Kil hazırlama aşamasında yoğurma (wedging) veya vakumlu pugmill makinesinden geçiş sırasında hamur içinde hapsolan hava ceplerinin, çarkta şekillendirme veya kuruma sırasında ürünü deforme etmesi.

Kesilen çamur dilimleri üzerinde mikroskobik boşluk ve gözeneklerin varlığı görsel olarak incelenir.

Kullanılan hammadde killerinin elek altı incelik derecesinin yetersiz olması ve içerisindeki iri kuvars/silis tanelerinin parmakları keserek formu bozması.

Yaş çamur parmaklar arasında ezilerek yabancı sert partiküllerin varlığı test edilir.

Çömlek ürünlerin kalın etli dipleri ile ince etli ağız veya kulp kısımlarının farklı hızlarda kuruması (differential shrinkage) nedeniyle iç gerilmeler oluşması.

Kurutma odası nem ve hava akış hızı anemometre ile ölçülür; çatlakların başladığı bölgeler incelenir.

Kil içerisindeki organik maddelerin ve karbonun, bisküvi pişiriminde yeterli oksijenli ortam sağlanamadan ve sıcaklık çok hızlı artırılarak (özellikle 300-600°C arasında) tam olarak yanıp uzaklaşamaması.

Kırılan bisküvi seramik kesitinde siyah renkli karbon çekirdeği gözlemlenir.

Pişmiş seramik bisküvisinin ısıl genleşme katsayısı (CTE) ile üzerine uygulanan sırın genleşme katsayısının uyuşmaması (sırın bisküviden daha fazla büzülmesi).

Otoklav (autoclave) testi veya sıcaklık şoku testi ile sır üzerindeki kılcal çatlaklar metilen mavisi ile boyanarak incelenir.

Sırın çok kalın uygulanması (viskozitenin düşük olması) veya sır pişirim sıcaklığının (cone) aşılması nedeniyle eriyen sırın ürün tabanından fırın raflarına taşması.

Fırın yüklemesinden önce ürünlerin tabanlarında sır kalıntısı olup olmadığı kontrol edilir; pişen ürünlerin altları zımpara taşlarıyla incelenir.

Bisküvi seramiğin içindeki havanın veya organik kalıntıların sır erime aşamasında dışarı çıkmaya çalışırken sır tabakasında küçük kraterler bırakması.

Büyüteç altında sır yüzeyindeki gözeneklerin derinliği ve sıklığı incelenir.

Elektrikli veya gazlı fırın içi rezistanslarının yerel olarak yaşlanması, brör ayarlarının dengesiz olması veya fırının istifleme (stilt/shelf) düzeninde hava sirkülasyonunun engellenmesi.

Fırın içerisindeki farklı noktalara konulan seger konileri (pyrometric cones) pişirim sonrası eğilme derecelerine göre okunur.

Gazlı fırında oksijen beslemesinin yetersiz veya fazla ayarlanması sonucu baca gazı atmosferindeki CO (karbonmonoksit) oranının metal oksitleri (bakır/demir) istenen formda indirgeyememesi.

Fırın baca deliklerindeki alev rengi ve gaz basınç manometreleri takip edilir; numune çini/seramikler incelenir.

Alçı hazırlama aşamasında su/alçı oranının (W:P ratio) yanlış hesaplanması, suyun çok fazla konulması veya kalıbın defalarca ıslakken kullanılmasıyla alçı kristallerinin zayıflaması.

Alçı kalıbın kuru ağırlığı ve yüzeyinin tırnakla çizilebilirlik sertliği kontrol edilir.

Döküm çamurunun (slip) viskozitesinin çok yüksek olması veya kalıp içinde kalış süresinin (duvar kalınlığı oluşum süresi) aşılması.

Litrelik ağırlık (densite) kabı ile slip çamurunun özgül ağırlığı ve akışkanlık (viskozimetre) süresi ölçülür.

Kullanılan sır altı boya pigmentlerinin fırın ısısına dayanksız olması veya üzerine atılan şeffaf sırın kalın (akışkan) seçilerek boyayı eritmesi.

Boya testi yapılan örnekler bisküvi üzerinde fırınlandıktan sonra kontur netlikleri büyüteçle incelenir.

Üçüncü pişirim (dekor pişirimi - china painting) sıcaklığının çok yüksek verilmesi veya fırın içerisinde yeterli havalandırma (egzoz) olmaması nedeniyle lüster uçucu bileşenlerinin yanması.

Pişen altın/lüster dekor yüzeyi pamukla ovularak yapışma kalitesi ve parlaklığı test edilir.

Kurşun, baryum, kadmiyum içeren sır tozlarının tartılması ve havayla püskürtülmesi (spray glazing) sırasında solunum yoluyla vücuda alınması.

Çalışma ortamındaki havadaki toz ve ağır metal partikül konsantrasyonu ölçümleri denetlenir.

Atölye temizliği ve el yıkama sırasında kovalarca çamurlu suyun doğrudan kanalizasyon sistemine dökülmesi ve borularda betonlaşması.

Atölye eviye altı sifonları ve rögar çıkışları kontrol edilir.

Sır karışımının içinde süspansiyon sağlayıcı (bentonit veya CMC) oranının az olması ve uzun süre bekleyen sırın katı maddelerinin dibe çökerek taşlaşması.

Depodaki sır bidonları açılarak dipte sertleşme (hard cake) olup olmadığı spatula ile kontrol edilir.

Merdane ile açılan levha kilin lif yönlerinin (orientation) dengesiz olması veya kuruma esnasında plakanın altı ile üstünün farklı hızda hava alması.

Kuruyan tabak ve pano formlar düz bir zemin üzerinde mastar ile kontrol edilir.

Çok sıvı veya çok yoğun sır banyosuna daldırılan seramiğin parmaklarla tutulduğu yerlerde sırın tutunamaması veya parmak izi oymaları kalması.

Sırlandıktan sonra kuruyan ürünlerin yüzeyi ışığa tutularak kalınlık farkları incelenir.

Fırın içindeki S veya K tipi termokupl ucunun zamanla kirlenmesi, deforme olması veya kontrol kartına yanlış sinyal göndererek fırının aşırı ısınmasına yol açması.

Fırın kontrol paneli sıcaklığı ile harici referans pirometre sıcaklığı kıyaslanır.

Çıkartma kağıdının (decal paper) altındaki suyun tam olarak sıyrılamaması ve fırınlama sırasında kalan su buharının seramik çıkartmayı şişirmesi.

Pişen çıkartma dekor üzerinde hava kabarcıkları (blisters) ve soyulmalar aranır.

Yüksek sıcaklıktaki (900-1000°C) fırından koruyucu kıstırma kıskaçlarıyla kırmızı sıcaklıkta çıkarılan seramik ürünün, ortamdaki soğuk hava veya talaş/yaprak dolu redüksiyon kovasıyla temasında ani ısı düşüşü yaşaması.

Raku bisküvi çamurunun şamot (chamotte) oranı ve granülasyon boyutu incelenir; fırından çıkarma ve kapalı kovaya alma süreleri kronometrelenir.

Fırın tablalarına ürünlerin aralarında yeterli genleşme payı bırakılmadan çok sıkı dizilmesi ve sır pişiriminde eriyen sırların temasa geçerek yapışması.

Fırın katmanları arasındaki yatay ve dikey mesafe aralıkları (minimum 5-10 mm) şablonla kontrol edilir.

Mat sır formülündeki yüksek magnezyum veya çinko oksit oranları ile yetersiz erime nedeniyle sır yüzeyinde mikroskobik pürüzlülük kalması ve çatal/bıçak metallerinin sürtünmeyle yüzeye tutunması.

Sır yüzeyine metal bir çatal ile baskı uygulanarak çizgi oluşup oluşmadığı test edilir.

Fırın baca gazı sıcaklığının düşük kalması veya baca borusunun yalıtımsız olması nedeniyle gaz içindeki su buharı ve sülfürlerin baca içinde yoğuşarak asidik sıvı oluşturması.

Baca çıkış borularının iç cidarlarında siyah akıntılar ve korozyon izleri gözlemlenir.

Ana modelin alt kesim (undercut) açılarına dikkat edilmeden tek parça kalıp alınması veya ayırıcı solüsyonun (sabir/arap sabunu/vazelin) yetersiz sürülmesi.

Modelin geometri formları ve alt kesim noktaları dikey eksene göre incelenir.

Kullanılan kobalt oksit boyanın aşırı sulandırılması veya fırınlama esnasında bisküvi bisküvi emiciliğinin çok düşük olması nedeniyle boyanın sır altında yayılması.

Boyanan desenlerin hat keskinliği büyüteçle kontrol edilir; boya kıvamı viskozimetre ile ölçülür.

Fırın bakım ve rezistans onarımı sırasında ana şalterin kilitlenmemesi (LOTO prosedürlerinin uygulanmaması) ve kapasitörlerde kalan artık voltaj.

Bakım öncesi ana enerji panosunda voltmetre ile akım olup olmadığı test edilir.

Hammadde çuvallarının beton zemin üzerine doğrudan konulması ve depo içi bağıl nem oranının yüksek olması nedeniyle silis ve feldispat tozlarının nem çekmesi.

Çuvallardaki hammadde paketleri elle kontrol edilerek sertleşme ve taşlaşma olup olmadığı incelenir.

Büyük hacimli seramik heykellerde eklenen parça yerlerinin (kulp, kol, baş) yeterince çizilmemesi, balçık (slip) sürülmemesi ve iç kısımların oyularak (hollow out) eşit et kalınlığı sağlanmaması.

Kuruyan heykel kesitlerinde kalınlık farkları ve ek yerlerindeki kılcal ayrılmalar incelenir.

Kristal sırların formasyonunda kritik rol oynayan zincirleme bekleme (holding) sıcaklıklarının fırın otomasyonu tarafından yanlış süre/derecede yürütülmesi.

Kristal fırını pirometre sıcaklık eğrileri ile kristal büyüme laboratuvar reçeteleri karşılaştırılır.

Fırın kapaklarının sert kapatılması, seramik elyaf fitillerin zamanla ezilmesi ve fırın dış gövdesinden ısı kaçaklarının (hot spots) oluşması.

Fırın çalışır durumdayken dış kapak çevreleri termal kamera veya el temasıyla kontrol edilir.

Çok ince kil partiküllerinden oluşan Terra Sigillata astarının bisküvi pişirim sıcaklığının çok yüksek seçilmesi nedeniyle sinterleşerek gözeneklerini kapatması ve matlaşması.

Pişmiş ürün yüzeyi parlatma testine tabi tutulur; pişirim sıcaklık kayıtları incelenir.

Çark üzerine aşırı baskı uygulanması, kayış kasnak hizasının bozulması veya zamanla kayışın kauçuk özelliğini yitirerek deforme olması.

Çark motoru çalıştırıldığında kayıştan gelen sesler ve tabla devir dalgalanmaları incelenir.

Ağır çamur bloklarının (20-25 kg) yanlış postürle kaldırılması ve alçı teknelerinin ergonomik olmayan yüksekliklerde taşınması.

Personelin kaldırma teknikleri ve atölyedeki yük taşıma ekipmanlarının mevcudiyeti denetlenir.