Çinko Ve Kurşun Madenciliği

Kurşun-çinko (Pb-Zn) cevherleşmelerinin genellikle faylı, kırıklı ve karstik zonlarda yer alması nedeniyle kazı boşluklarında ani gerilme yığılması ve kaya kütlesi kalitesinin (RMR) düşük olması.

Ekstansometre ve yakınsama (convergence) ölçüm cihazları ile galeri duvarlarındaki deformasyon hızları takip edilir; jeoteknik şörler incelenir.

Kalker (kireçtaşı) yan kayaçlarında bulunan eski karstik boşlukların delme operasyonları sırasında patlatılarak yeraltı su depolarına veya çamur ceplerine ulaşması.

Öncü sondaj (lead drilling) verileri ve yeraltı su debi ölçümleri takip edilir; su damlalarının arttığı şüpheli yüzeyler gözlemlenir.

Galen ve sfalerit kazanım flotasyonunda pH seviyesinin ve siyanür/siyanat bazlı pirit bastırıcı (depressant) kimyasal dozajlarının dengesiz olması nedeniyle piritin çinko konsantresine karışması.

On-line XRF analizörleri ve laboratuvar flotasyon testleri ile konsantrenin çinko ve demir (Fe) oranları anlık olarak izlenir.

Değirmen besleme granülasyonunun sertliğine göre bilya şarjının yanlış seçilmesi veya hidrosiklon alt akım (underflow) geri dönüş oranının yüksek olması suretiyle galen minerallerinin ufalanarak flotasyonda kazanılamaz hale gelmesi.

Lazer boyut analiz cihazı ile değirmen çıkışı p50 ve p80 değerleri ölçülür; köpük kalitesi görsel olarak incelenir.

Liç beslemesindeki hammadde yapısında bulunan çözünür silikatların asidik ortamda polimerize olarak jel yapısı oluşturması ve filtre pres bezlerini tıkaması.

Liç çıkış pülpünün viskozitesi ve filtre pres besleme basınç artış eğrileri takip edilir.

Elektrolit solüsyonundaki kadmiyum, kobalt, nikel ve antimon gibi yabancı metal safsızlıklarının (impurities) aşırı artması veya akım yoğunluğunun dengesiz olması.

AAS (Atomik Absorpsiyon Spektrometresi) ile elektrolit çözeltisindeki eser element analizleri yapılır; katot yüzeyindeki çinko kristal yapısı incelenir.

Atık içindeki pirit ve kalkopirit gibi sülfitli minerallerin hava ve suyla temasa geçerek oksitlenmesi ve sülfürik asit üreterek ağır metalleri (Pb, Zn, Cd) yeraltı sularına sızdırması.

Baraj sızıntı sularının pH değerleri, sülfat ve ağır metal konsantrasyonları periyodik olarak laboratuvarda test edilir.

Vakum filtre veya basınçlı filtre preslerin siklus sürelerinin yetersiz kalması veya kil oranının artması nedeniyle filtrelenen atığın su tutması.

Filtre pres kek örnekleri alınarak laboratuvarda nem yüzdesi (%) tartım yöntemiyle ölçülür.

Cevher hazırlama ve ergitme birimlerinde havadaki kurşun tozlarının (Pb aerosolleri) solunması veya kişisel hijyen eksikliği nedeniyle yutulması.

Periyodik iş sağlığı taramalarında çalışanların kan kurşun seviyeleri (BLL) ölçülür.

Havalandırma (ventilation) pervanelerinin kapasitesinin yetersiz kalması veya kullanılan patlayıcıların oksijen dengesinin bozulmuş olması.

Yeraltı gaz dedektörleri ile patlatma bölgelerindeki CO, NOx ve O2 gazı ppm seviyeleri anlık olarak okunur.

Ocaktan gelen kurşun-çinko cevherinin nem oranının yüksek olması ve killerin kırıcının besleme boğazında yığılarak akışı durdurması.

Kırıcı besleme haznesi (bunker) ve kırıcı çene açıklığı gözle denetlenir; motor akım düşüşleri izlenir.

İnce taneli ve aşındırıcı karakterdeki cevher tozlarının bant altlarına dökülerek taşıyıcı rulo yataklarına girmesi ve keçeleri aşındırması.

Konveyör hatları boyunca rulo sesleri dinlenir; dönmeyen ve ısınan rulolar termal kamera ile tespit edilir.

Delgi esnasında matkabın karstik boşluklara veya çatlak zonlarına girmesiyle sondaj suyunun (sirkülasyon sıvısının) formasyona kaçması ve karot kaybı yaşanması.

Sondaj su pompası debi göstergeleri ve geri gelen su miktarı takip edilir; alınan karot kasaları jeolog tarafından incelenir.

Kompleks skarn tipi Pb-Zn yataklarında tenör dağılımının düzensiz olması ve yüzey sondaj numunelerinin cevherleşme cephesini tam yansıtamaması.

Yeraltı sondaj sıklığı artırılarak cross-section (kesit) modelleri yeniden güncellenir; blok model rezerv hesapları kontrol edilir.

Pülp içindeki kuvars ve silis gibi sert minerallerin yüksek devirli rotor kanatlarına çarparak erozyon ve aşınma yaratması.

Periyodik bakım duruşlarında rotor ve stator kanat kalınlıkları mikrometre ile ölçülür.

Kurutucuya beslenen kurşun konsantresinin nem oranının düzensiz olması ve fırın iç sıcaklığının sülfürlerin tutuşma eşiğini aşması.

Fırın çıkış gazı sıcaklıkları ve ürün nem oranları SCADA otomasyonu üzerinden izlenir.

Galeri tabanında patlatma sonrasında kalan keskin uçlu skarn ve kuvarsit molozlarının lastik yanaklarına batması.

LHD lastik diş derinlikleri ve yanak kesikleri her vardiya başında görsel olarak kontrol edilir.

Reçine veya çimento bazlı enjeksiyon kartuşlarının yeraltı suyunun etkisiyle kimyasal priz almasının gecikmesi ve delik içi çamur.

Çekme (pull-out) test cihazı ile bulonların taşıma kapasitesi ve yük direnci periyodik olarak test edilir.

Değirmen besleme bunkerindeki cevher nem ve boyut dağılımının dengesiz olması nedeniyle pülp yoğunluğunun sürekli dalgalanması.

Nükleer veya ultrasonik pülp yoğunluk ölçerler (densimeter) ile elektromanyetik debimetre logları incelenir.

Otomatik dozaj pompalarının kalibrasyonunun bozulması sonucu aşırı ksantat (collector) verilerek aşırı ve kontrolsüz köpük oluşması.

Flotasyon hücrelerindeki köpük (froth) yüksekliği ve görsel karakteristiği operasyon personeli tarafından izlenir.

Kavurma fırınından gelen gaz içindeki karbon monoksit oranının artması ve toz birikintilerinin statik elektrikle tutuşması.

ESP giriş gazı CO, O2 ve sıcaklık analizörlerinin eşik alarm değerleri kontrol edilir.

Çinko tozu ile sebase kadmiyum cementation (çimentolama) reaksiyon sıcaklığının düşük tutulması veya karıştırma verimsizliği.

Arıtılmış çözeltide kalan kadmiyum ICP-OES cihazı ile analiz edilir.

Baraj nötralizasyonunda kullanılan kirecin yüksek pH nedeniyle boru hatlarında çökelti (kalsiyum karbonat/jips) oluşturması.

Drenaj bacalarındaki su akış debileri ve boru çıkış çapları gözlemlenir.

Filtre pres kek nem oranının yüksek çıkması nedeniyle malzemenin bant üzerine yapışması ve dönüş tamburlarında birikmesi.

Konveyör altındaki döküntü miktarları ve alt sıyırıcıların (primary/secondary scraper) durumu incelenir.

Yeraltı LHD ve kamyon filosunun motor bakımlarının gecikmesi, enjektör arızaları ve yetersiz taze hava hızı.

Yeraltı istasyonlarında elemental karbon ve DPM (Dizel Partikül Maddesi) ölçüm cihazlarıyla testler yapılır.

Flotasyon ve liç reaktiflerinin (siyanür, asit, baz) bulunduğu tank sahalarında ikincil çevreleme (bund wall) sızdırmazlık kaplamalarının çatlaması.

Tank altı havuzlarının drenaj vanaları ve epoksi/geosentetik membran kaplamaları kontrol edilir.

Beslemedeki kil oranının artmasıyla kırıcı iç çeperlerinde malzeme akışının yavaşlaması ve hidrolik sistem yağ sıcaklığının artması.

Kırıcı hidrolik yağ sıcaklık göstergeleri ve dişli kutusu ısı sensörleri takip edilir.

Yüksek nemli kurşun-çinko konsantre veya cevherinin silo çeperlerinde kemerleşme yapması ve pnömatik çekiçlerin basıncının yetersiz kalması.

Silo seviye sensörleri ve alt besleyici (feeder) akımları sıfır olduğunda kontrol edilir.

Karstik yeraltı akiferlerine veya sıkışmış metan/karbondioksit ceplerine sondaj manşonu olmadan doğrudan girilmesi.

Sondaj makinelerinde hidrolik blowout preventer (patlama önleyici) valflerinin varlığı denetlenir.

Laboratuvar hazırlama kırıcılarının yüksek kurşun/çinko tenörlü örneklerden sonra yeterince temizlenmemesi nedeniyle sonraki numunelere metal bulaşması.

Blanks (boş numune) analiz sonuçlarında beklenmeyen yüksek Pb-Zn değerleri aranır.

Bilyalı değirmen pinyon ve çember dişli diş boşluk (backlash) ayarının hatalı olması veya yetersiz viskoziteli yağ kullanımı.

Stroboskopik lamba ile diş profilleri incelenir; titreşim analiz raporlarında dişli frekans tepeleri kontrol edilir.

Sızdırmazlık (gland) su pompasının debisinin düşmesi veya şebeke basıncının pülp basıncının altında kalmasıyla çamurun salmastraya girmesi.

Salmastra su hattı manometreleri ve pompa mili burç (sleeve) aşınmaları kontrol edilir.

Geniş açıklıklı stoplama (stope) operasyonlarında tavan ve ayak duvarı stabilitesini sağlamak için atılan cable bolt halatlarının, zayıf kayaç kütlesi içinde yeterli bağlanma (bond) boyuna ulaşamaması.

Kablo boyları ve enjeksiyon şerbeti su/çimento oranları kontrol edilir; hidrolik çekme testleri yapılır.

Köpük toplama oluklarında (launders) kullanılan yıkama suyu nozullarının kireçli veya tortulu tesis suyu nedeniyle tıkanması, şlam ve gang minerallerinin konsantre oluğuna dökülmesi.

Flotasyon oluklarındaki sprey nozullarının su çıkış açıları ve debileri görsel olarak kontrol edilir.