Bağımsız Denetim Ve Yeminli Mali Müşavirlik

İşletmenin depo yönetim sistemindeki (WMS) kayıtlı stok miktarları ile fiziki sayım sonuçları arasında fire, çalıntı veya mükerrer kayıtlar nedeniyle büyük farklar bulunması ve sayım talimatlarının eksik olması.

Sayım günü cut-off (dönem sonu kesim) testleri yapılır; sayım öncesi ve sonrası düzenlenen irsaliyelerin defter kayıtlarına intikal tarihi incelenir.

Şirket yönetiminin gizli ortaklık yapıları, dolaylı iştirakler veya yönetim kurulu üyelerinin yakınları üzerindeki ticari işlemleri denetçiden saklaması.

Ticaret Sicil Gazetesi kayıtları, yönetim kurulu karar defterleri, ortaklık yapısı ve ana ortakların ortak olduğu diğer şirketlerin listesi incelenir.

Müşteri şirketin kısa vadeli yükümlülüklerinin döviz borçları nedeniyle döner varlıklarını aşması, negatif özkaynak durumu ve ana müşterisini kaybetmesi.

Nakit akış projeksiyonları, gelecek 12 aylık bütçeler, banka kredi sözleşmelerindeki finansal covenant (oran) uyumları denetlenir.

Şirketin aktifinde kayıtlı gayrimenkul veya makine parkının piyasa değerinin defter değerinin altına düşmesine rağmen TMS 36 (Varlıklarda Değer Düşüklüğü) testinin uygulanmamış olması.

Bağımsız lisanslı gayrimenkul değerleme raporları incelenir, amortisman oranları ve ekonomik ömürler teknik olarak gözden geçirilir.

Hizmet veya mal satışlarının fiili teslim ve risk transferi gerçekleşmeden, fatura kesim tarihine baz alınarak yanlış muhasebe döneminde gelir olarak kayda alınması.

Dönem sonundaki son 10 fatura ile ilk 10 faturaya ait sevk irsaliyeleri, nakliye belgeleri ve kabul tutanakları eşleştirilir.

Şirket muhasebe biriminin binek otolara ilişkin gider kısıtlamaları, kıdem tazminatı karşılıkları ve örtülü sermaye faizlerini KKEG olarak dikkate almaması.

Mizan hesapları, 770 ve 760 nolu gider hesapları, binek araç ruhsatları ve ortaklar cari hesapları detaylı muavin defter üzerinden taranır.

Tedarikçilerin beyannamelerindeki matrah ve KDV tutarları ile mükellef listesindeki fatura bilgilerinin sistem (KDV-İDED) entegrasyonunda hata vermesi.

GİB İnternet Vergi Dairesi üzerinden karşıt inceleme (cross-check) raporları ve tedarikçi e-defter beratları sorgulanır.

Şirketin normal üretim faaliyetlerine ait genel idare giderleri veya pazarlama harcamalarının Ar-Ge projesi harcamaları gibi gösterilerek vergi indirimine konu edilmesi.

Ar-Ge merkezi proje defterleri, personel puantaj kayıtları, proje çıktı raporları ve fatura içerikleri teknik olarak incelenir.

Grup şirketleri arasında yapılan mal, hizmet ve finansal borçlanmalarda emsal piyasa fiyatlarından (comparable uncontrolled price) sapma gösteren oranlar uygulanması.

Transfer fiyatlandırması formülasyonu, emsal aralığı analizi (interquartile range) ve grup içi sözleşmeler incelenir.

Yatırım teşvik belgesi süresi bittikten sonra yapılan ithalatlarda veya belgede yer almayan harcamalarda KDV istisnasından haksız yararlanılması.

Yatırım teşvik belgesi geçerlilik süreleri, revize formları, gümrük beyannameleri ve faturalar karşılaştırılır.

KGK ve IFAC Etik Kuralları çerçevesinde denetim ekibi üyelerinin bağımsızlık (independence) beyanlarının eksik alınması veya kontrol edilmemesi.

Denetim sözleşmesi imzalanmadan önce tüm ekip üyelerinden 'Bağımsızlık Beyannamesi' (Independence Declaration) toplanır ve portföy taraması yapılır.

EQCR sorumlusunun denetim dosyasına imza atmadan önce yeterli süre ayırmaması ve sadece şekilsel (checklist) kontrol ile yetinmesi.

EQCR gözetim raporundaki bulgular, denetim çalışma kağıtlarındaki kritik muhakeme alanları (significant judgments) ile çapraz kontrol edilir.

Kara para aklama (AML) riski, yönetim dürüstlüğü şüphesi veya mali yapı zayıflığı olan şirketlerin ciro baskısı nedeniyle portföye dahil edilmesi.

Müşterinin nihai faydalanıcı sahibi (UBO - Ultimate Beneficial Owner), geçmiş mali tabloları ve adli sicil/itibar taramaları yapılır.

Denetim raporu imza tarihinden sonra çalışma kağıtlarının son düzenleme ve indeksleme işlemlerinin (file assembly) ihmal edilmesi.

Denetim rapor tarihi ile dosyanın elektronik arşive kilitlenme tarihi (archiving date) sistem üzerinden kontrol edilir.

YMM ofisi veya bağımsız denetim kuruluşu tarafından aynı işletmeye hem tam tasdik/bağımsız denetim hem de vergi danışmanlığı/defter tutma hizmeti verilmesi.

Müşteri portföy sözleşmeleri ve verilen hizmetlerin kapsamı KGK bağımsızlık yönetmeliği ile karşılaştırılır.

Dönem sonu değerlemelerinde TCMB döviz alış kurları yerine yanlış kur (örneğin efektif kuru) kullanılması veya avansların kur değerlemesine tabi tutulması.

Değerlemeye tabi tutulan yabancı para hesapları, TCMB resmi kur listeleri ve TMS 21 avans kurallarına göre denetlenir.

Karşılık hesaplamasında kullanılan iskonto oranı, enflasyon beklentisi ve işten ayrılma (turnover) oranlarının şirket gerçekliğiyle uyuşmaması.

Aktüeryal değerleme raporundaki varsayımlar (tavan ücret, iskonto oranı) makroekonomik göstergelerle kıyaslanır.

Şirketin uzun vadeli gayrimenkul ve araç kiralama sözleşmelerini faaliyet gideri (kira gideri) olarak kaydetmeye devam etmesi, bilanço aktifleştirmesi yapmaması.

Kira sözleşmeleri incelenir; sözleşme süreleri, yenileme opsiyonları ve brütleştrilmiş nakit akışları taranır.

Yasal defterler ile UFRS/BOBİ FRS finansal tabloları arasındaki amortisman, kıdem tazminatı, şüpheli alacak karşılığı gibi geçici farkların (temporary differences) eksik listelenmesi.

Vergi matrahı ile muhasebe kârı mutabakat tablosu (tax reconciliation) incelenir.

MSUGV (Vergi Usul Kanunu) hükümlerine göre tutulan defterlerin BOBİ FRS ilk kez uygulanacağı dönemde standart ilkelerine dönüştürülemeden raporlanması.

Açılış finansal durum tablosundaki özkaynak kalemleri ve geçmiş yıl karları TFRS 1 / BOBİ FRS ilkeler uyum testine tabi tutulur.

ERP sistemlerinden (SAP, Logo, Mikro vb.) çekilen verilerin Excel, CSV veya XML formatlarında sütun başlıkları ve veri tiplerinin (tarih, tutar) bozuk olması.

Denetim veri analitiği aracı (IDEA, ACL, Python) ile veri seti içindeki boş hücreler, hatalı karakterler ve mükerrer kayıtlar taranır.

Denetçilerin veri analitiği araçlarını sadece rutin kontroller için kullanması, ilk basamak dağılım testlerindeki matematiksel anomalileri incelememesi.

Yevmiye maddelerinin tutarlarındaki ilk rakamların dağılımı Benford yasası algoritması ile test edilir.

Müşteriden dijital olarak alınan e-defter berat (.gz uzantılı) dosyalarının zipli arşivlerde şifresiz tutulması veya imza dosyalarıyla eşleşmemesi.

GİB e-defter doğrulama araçları ile berat dosyalarının imzaları ve defter dosyalarının hash değerleri kontrol edilir.

Şirketlerin gelen banka teyit mektuplarına (bank confirmation) cevap vermede yavaş kalması ve denetim programı ile entegre çalışılmaması.

Gönderilen mutabakat mektuplarının teyit oranı (response rate) ve bekleyen mutabakatlar listesi takip edilir.

Denetim yazılımlarının rastgele (random) veya moneter birim örneklemesi (MUS) sonuçlarına körü körüne güvenilmesi ve yüksek riskli işlemlerin gözden kaçması.

Örneklem seçim parametreleri (güven düzeyi, tolere edilebilir hata payı) denetim ortağı tarafından gözden geçirilir.

Müşteri şirketin iç muhasebe kapanış takviminin yavaş olması ve denetim ekibine eksik veri sunması.

Denetim zaman planı (audit timetable) ile fiili saha çalışma ilerleme yüzdesi (milestone) karşılaştırılır.

Ocak-Nisan dönemindeki yasal ve bağımsız denetim raporlama son tarihlerinin çakışması nedeniyle aşırı mesai ve personel stresi.

Personel haftalık çalışma saatleri, fazla mesai formları ve işten ayrılma oranları (turnover) incelenir.

YSMM Asgari Ücret Tarifesinin altında iş kabul edilmesi ve müşterilerin tasdik raporu tesliminden sonra ücreti ödemekten kaçınması.

TÜRMOB Asgari Ücret Tarifesi ile imzalanan tasdik sözleşmelerindeki brüt/net ücretler karşılaştırılır.

Denetçinin tespit ettiği iç kontrol zayıflıkları veya muhasebe hata düzeltmelerini müşteri yönetiminin kabul etmek istememesi.

Management Letter taslağı ile müşteri yönetimi yazılı cevapları (management responses) karşılaştırılır.

Denetim çalışma kağıtlarında yapılan denetim işlemlerinin (audit procedures) yeterli açıklama ve kanıtla desteklenmemiş olması.

KGK denetim denetmenlerinin inceleme kriterlerine göre örnek dosya kalite denetimi (peer review) yapılır.

İşletmenin şüpheli alacak karşılığı ayırırken VUK m. 323'teki dava veya icra takibi şartını esas alması, ancak UFRS 9 uyarınca Beklenen Kredi Zararları (Expected Credit Losses - ECL) modelini uygulamaması.

Yaşlandırma raporu (Aging report) incelenir; vadesi geçmiş alacaklar için geçmiş yıllardaki tahsilat oranları ve makroekonomik faktörler değerlendirilir.

İhraç kaydıyla mal teslim edilen imalatçı firmanın, 3 aylık yasal süresi içinde alıcının (ihracatçının) malı ihraç edememesi veya gümrük beyannamesini kapatamaması.

GÇB (Gümrük Beyannamesi) kapanış tarihleri, imalatçı satış faturaları ve tecil-terkin listeleri vergi dairesi kayıtlarıyla karşılaştırılır.

Yoğun dönemde kıdemli denetçilerin işten ayrılması ve yeni ekibin devraldığı dosyalarda önceki döneme ait çalışma kağıtlarındaki eksiklikleri geç fark etmesi.

Yeni denetçi ekibi tarafından devir alınan çalışma kağıtları taslak incelemesinden geçirilir, geçmiş yıl denetçi notları ve mutabakat dosyaları taranır.

Şirketin geliştirme aşamasındaki harcamaları doğrudan aktifleştirmesi, oysa teknik fizibilite, gelecekte ekonomik yarar sağlama ve maliyeti güvenilir şekilde ölçme kriterlerinin (TMS 38.57) tam olarak sağlanmamış olması.

Proje teknik raporları, harcama faturaları ve yönetim kurulu onaylı fizibilite çalışmaları incelenir.