Altyapı Ve Üstyapı İnşaatı

Zemin parametrelerinin laboratuvar ortamında hatalı belirlenmesi, yeraltı su seviyesinin aniden yükselmesi sonucu hidrostatik basıncın artması veya öngörülen ankraj enjeksiyonunun kaya kütlesi içinde yeterli aderansı sağlayamaması.

İnklonometre kuyularından haftalık okumalar alınarak deplasman hızı analiz edilir. Ankraj başlıklarındaki yük hücreleri (load cell) vasıtasıyla eksenel kuvvet değişimleri incelenir. Kazı aynasındaki su çıkışları ve şev çatlakları gözlemsel olarak kontrol edilir.

Gevşek kumlu veya yüksek yeraltı su seviyesine sahip zeminlerde bentonit çamuru yoğunluğunun yetersiz olması, kuyu içi hidrolik basınç dengesinin kurulamaması veya muhafaza borusunun (kılıf) yetersiz derinliğe çakılması.

Kuyu dibi temizliği sonrasında kuyu içi kaliper (çap) ölçümü yapılır. Bentonit çamurunun vizkozite ve yoğunluk testleri Marsh hunisi ile ölçülür. Dökülen beton hacmi ile teorik hacim karşılaştırılarak boyun verme (necking) analizi yapılır.

Asfalt agregasının granülometri eğrisinde yassı malzeme oranının yüksek olması, karışımdaki bitüm penetrasyon sınıfının bölge iklimine göre çok yumuşak seçilmesi veya aşırı agrega bağlayıcı içeriği.

Saha genelinden karot numuneleri alınarak laboratuvarda Marshall stabilitesi ve boşluk oranları test edilir. Tekerlek izi derinliği düz mastar ve kumpas ile ölçülerek oturtma miktarı hesaplanır. Dinamik sünme testi uygulanır.

Kütle beton dökümlerinde çimento hidratasyon ısısının dış ortam sıcaklığı ile oluşturduğu yüksek sıcaklık gradyanı (delta T > 20°C), yetersiz kürleme ve priz süresince ani kuruma rötresi.

Beton gövdesine yerleştirilen termokupıl sensörler vasıtasıyla çekirdek ve yüzey sıcaklıkları anlık izlenir. Ultrasonik beton test cihazı ile oluşan çatlakların derinliği ve sürekliliği tespit edilir.

Enjeksiyon şerbetinin su/çimento oranının yüksek olması sonucu segregasyona uğraması, hava tahliye pürjörlerinin tıkanması veya yüksek viskoziteli harç kullanımı nedeniyle kanal içinde kavitasyon oluşması.

Gerdirmesi tamamlanan öngermeli kablo kanalları endüstriyel boru kameraları ile kontrol edilir. Şüpheli bölgelerde ultrasonik tomografi veya radyografi testleri uygulanarak boşluk hacimleri haritalandırılır.

Boru yataklama dolgusunun (groavak) yetersiz sıkıştırılması neticesinde oluşan farklı oturmaları, entegre entümesan veya EPDM contaların montaj esnasında yerinden kayması veya boru eksen kaçıklıkları.

Hat genelinde sızdırmazlık testi (hava veya su basınç testi) uygulanır. CCTV kanal görüntüleme robotu boru içerisine sürülerek ek yerlerindeki conta deplasmanları ve çatlaklar görsel olarak raporlanır.

Zemin yapısının beklenenden daha zayıf veya çatlaklı çıkması (RMR sınıfının düşmesi), patlatmalı kazılarda delgi şablonuna uyulmaması veya fazla patlayıcı (overcharging) kullanılması.

Tünel tavan ve cidar profili 3D lazer tarayıcılar (Lidar) ile taranarak teorik kesit ile çakıştırılır ve overbreak hacmi hesaplanır. Kaya kütle kalitesi RMR ve Q sistemlerine göre sahada anlık revize edilir.

Çakım esnasında zemindeki rijit kaya bloklarının veya eski dolgu engellerinin palplanş profilini saptırması, vibratör gücünün zemin direncine göre yetersiz kalması veya kilitlerin (interlock) üretim hatasından dolayı zayıf olması.

Kazı aşamasına geçildikçe palplanş ek yerlerindeki ıslaklıklar ve çamur akışları takip edilir. Kilit ayrılma şüphesi olan hatlarda zemin radarı (GPR) ile profil arkasındaki zemin boşalmaları araştırılır.

Sondaj çamuru (bentonit/polimer) sirkülasyonunun kesintiye uğraması sonucu sürtünme katsayısının artması, boru rotasında beklenmeyen sapmalar (eksen kaçıklığı) veya zeminde şişen kil katmanına rastlanması.

Ana kriko istasyonundaki hidrolik basınç göstergeleri üzerinden anlık itme kuvveti (jacking force) izlenir. Lazer yönlendirme sistemi üzerinden hedef sapma grafiği kontrol edilir. Geri dönen çamurun viskozitesi ölçülür.

Vibro-flotasyon cihazının alt besleme (bottom-feed) mekanizmasında oluşan tıkanmalar, eklenen agregadaki ince malzeme oranının (%5'ten fazla) yüksek olması veya zemin kohezyonunun çok düşük olması nedeniyle agrega tıkacının oluşamaması.

Her kolon için tüketilen agrega hacmi ile imalat derinliği oranlanarak kolon çapı süreklilik grafiği incelenir. Kolon üst başlıklarından plaka yükleme testleri (plate load test) yapılarak taşıma kapasitesi ölçülür.

Tren dingil yüklerinin yarattığı dinamik gerilmeler altında balast agregasının los angeles aşınma direncinin yetersiz kalması, hat drenajının çalışmaması sonucu balast altı balçıklaşma (pumping etkisi).

Hat geometrisi ölçüm vagonları (kameralı ve lazerli) ile ekartman ve seviye sapmaları belirlenir. Balast tabakasından numune alınarak elek analizi yapılır ve ince malzeme birikim yüzdesi hesaplanır.

Kuyruk enjeksiyonunun (backfill grout) çift bileşenli kimyasal karışım oranının bozulması sonucu geç donması, segment halkalarının ereksiyon esnasında tam dairesel formda birleştirilememesi veya EPDM contaların montajda zedelenmesi.

TBM arkasındaki kurulu segment halkaları termal kameralarla taranarak su kaçakları görselleştirilir. Segment arkası enjeksiyon basınç hatları ve debi göstergeleri izlenerek tasarım hacmi ile kıyaslanır.

Galvanik anotların (magnezyum/çinko) toprak özdirenci yüksek bölgelerde yetersiz akım üretmesi, boru dış kaplamasının (polietilen/epoksi) dolgu esnasında çizilmesi veya kaynak yerlerindeki sargı izolasyonunun hatalı yapılması.

Bakır/Bakır Sülfat (Cu/CuSO₄) referans elektrotları kullanılarak boru-toprak potansiyeli (CWO) ölçülür. Boru hattı boyunca DCVG (Doğrudan Akım Gerilim Gradayanı) yöntemi ile kaplama kusurları noktasal tespit edilir.

Beton plaklar arasındaki yük aktarım çubuklarının (dowel bar) hizalama hatası nedeniyle plakların genleşmesini kilitlemesi, derz dolgu mastiğinin (jet yakıtı dayanımlı) elastikiyetini yitirerek içeriye su ve kırpıntı alması.

Ultrasonik ve radar cihazları ile dowel çubuklarının beton içinde dikey ve yatay eksen açıları taranır. Derz genişliklerindeki mevsimsel değişimler mikrometre ile ölçülür. Yüzey düzgünlüğü profilograf cihazı ile test edilir.

Panel uçlarına yerleştirilen su tutucu bantların (waterstop) veya dairesel kaçış borularının (stop-end) beton dökümü esnasında kayması, yan panel kazısı yapılırken eski beton yüzeyinin hidrolik freze (cutter) ile yeterince temizlenmemesi.

Kazı kademeler halinde indirildikçe diyafram duvar yüzeyi görsel olarak incelenir. Panel ek yerlerinden su sızıntı debisi ölçülür. Ultrasonik yöntemlerle (Cross-Hole) beton sürekliliği kontrol edilir.

Zemindeki yeraltı su seviyesinin çok yüksek olması nedeniyle darbe enerjisinin boşluk suyu basıncı tarafından sönümlenmesi, düşürülen ağırlığın (tokmak) tonajının veya serbest düşüş yüksekliğinin yetersiz kalması.

Uygulama öncesi ve sonrası sahada CPT (Koni Penetrasyon Testi) veya SPT (Standart Penetrasyon Testi) yapılarak uç direnci artışları kıyaslanır. Piezometreler ile darbe anındaki aşırı boşluk suyu basıncı sönümlenme süresi ölçülür.

Döküm arabası (form traveller) kalıp geometrisinin ardgerme halatlarının gerilme kuvveti altındaki sehim miktarını karşılayacak şekilde ön sehim (camber) hesaba katılarak ayarlanmaması veya beton sünme (creep) katsayısının sapması.

Her segment dökümünden önce ve ardgerme işlemi sonrasında total station ve hassas nivo ile 3D koordinat okumaları yapılır. Yük-hücreleri üzerinden döküm arabası yük dağılımları kontrol edilir.

Saha kaynakçılarının rüzgarlı hava şartlarında koruyucu gaz arkını sağlayamaması sonucu kaynak banyosunda gözenek (porozite) oluşması, boru ağız hazırlığındaki (bevel) kaynak pasoları arası temizlik yetersizliği.

Tamamlanan kaynaklar %100 oranında Radyografik Test (RT) veya Ultrasonik Test (UT) yöntemleri ile tahribatsız muayeneye tabi tutulur. Kaynak filmleri üzerindeki cüruf kalıntıları ve nüfuziyetsizlik alanları taranır.

Asfalt damperli kamyonlarından finişer haznesine döküm esnasında malzemenin kenarlara büyük agregaları toplaması, finişer helezon (auger) hızının serim hızı ile senkronize olmaması veya mikser çıkış sıcaklığının düşmesi.

Serim esnasında asfalt yüzeyi termal kameralarla izlenerek sıcaklık segregasyonu (soğuk noktalar) taranır. Agrega dağılım homojenliği gözlemsel ve makro fotoğraflama teknikleri ile kontrol edilir.

Portal aynası kazısı yapılırken topuk desteğinin kontrolsüz kaldırılması, yüzey drenaj hendeklerinin yapılmaması sonucu yağmur suyunun şev arkasına sızarak efektif gerilmeyi düşürmesi ve kayma düzlemini tetiklemesi.

Şev yüzeyine yerleştirilen reflektör hedefleri total station ile günlük taranarak milimetrik hareketler izlenir. Şev arkasında açılan gözlem kuyularından su seviyeleri kontrol edilir. Çatlak ölçerler (crackmeter) takip edilir.

Genleşme derzi ankraj demirlerinin köprü tabliye ana donatısına kaynakla rijit bağlanmaması, dökülen geçiş betonunun (grout) mukavemetinin düşük olması veya elastomer fitillerin montaj aşamasında sıkışması.

Ağır vasıta geçişleri esnasında derz bölgesinde düşey oynama olup olmadığı deplasman sensörleri ile izlenir. Derz yüzey kotu ile asfalt kotu arasındaki kot farkı düz mastar ile kontrol edilir.

Esnek boruların yanal zemin desteğine ihtiyaç duymasına rağmen hendek dolgusu (kuşaklama) malzemesinin katmanlar halinde ve projesindeki proktor değerinde sıkıştırılmaması, boru üzerine aşırı ağır iş makinesi yükü binmesi.

Boru hattı içerisine lazerli ovalleşme ölçüm mastarı (deflectometer) gönderilerek dairesel kesit kaybı yüzdesi belirlenir. Tasarım sınırı olan %5 ovalleşme limitinin aşılıp aşılmadığı raporlanır.

Geçirimsiz kil tabakasının altında bulunan yüksek basınçlı akifer (kum-çakıl katmanı) varlığında, kazı derinleştikçe üstteki kil tabakasının ağırlığının alttaki su basıncını dengeleyememesi.

Kazı tabanında açılan gözlem pencerelerinden su ve ince malzeme fışkırmaları izlenir. Derin akifer katmanına yerleştirilen hidrolik piezometreler ile artezyen su basıncı seviyesi anlık takip edilir.

Zemin enjeksiyon parametrelerinden kesme basıncının (minimum 400 bar) veya nozul çaplarının zemin matrisine göre hatalı seçilmesi, takımın yukarı çekme (lifting) hızının çok yavaş tutulması.

Kuyu ağzından çıkan spoil (çamurlu çimento bulamacı) debisi dakikalık varil ölçümü ile kontrol edilir. Çıkan malzemenin yoğunluğu hidrometre ile ölçülerek teorik enjeksiyon yoğunluğu ile kıyaslanır.

Kuvars oranı çok yüksek olan aşındırıcı kaya katmanlarından (örn. kuvarsit, granit) geçerken ayna soğutma suyu debisinin yetersiz kalması veya kesici kafanın (cutterhead) dönme torkunun aşırı zorlanması.

TBM duruşlarında disklerin aşınma miktarları özel aşınma mastarları ile milimetrik ölçülür. Rulman sızdırmazlık keçeleri ve metal tozu birikimleri yağ analizleri ile kontrol edilir.

Taze beton yüzeyinin finişer arkasından aşırı perdahlanması sonucu çimento şerbetinin yukarı çıkması ve su/çimento oranının yüzeyde yükselmesi, kışın uygulanan buz çözücü tuzların kimyasal etkisi.

Yüzey döküntü alanlarından koparılan mikro numuneler elektron mikroskobu (SEM) altında incelenerek hava sürükleyici katkı kabarcık yapısı taranır. Yüzey sertliği Schmidt çekici ile ölçülür.

Köprü başlık kirişi (pier cap) dökülürken bırakılan ankraj cıvataları şablonunun topoğrafik olarak kayması veya prekast kiriş fabrikasyon üretim kalıplarında boyutsal toleransların aşılması.

Kirişler sahaya inmeden önce 3D lazer tarama ile milimetrik ebat kontrolünden geçirilir. Başlık kirişi üzerindeki neopren mesnet takozlarının (bearing pad) merkez eksenleri total station ile teyit edilir.

Hat eğiminin tasarım debisine göre yetersiz kalması sonucu akış hızının askıdaki katı maddelerin çökelme hızının altına düşmesi, menfez girişlerinde ızgara sistemlerinin bulunmaması.

Menfez iç kısımları belirli aralıklarla kameralı incelemeye tabi tutulur. Taban sediment kalınlığı ölçüm çubukları ile belirlenerek hidrolik kesit kaybı yüzdesi hesaplanır.

Yaz aylarında açık kazı içerisindeki çelik strut borularının doğrudan güneş ışığına maruz kalarak genleşmesi ve bu genleşmenin rijit diyafram duvarlar arasında sıkışarak boru gövdesinde aşırı eksenel basma kuvveti yaratması.

Strut gövdelerine kaynaklanan titreşen telli gerinim ölçerler (strain gauge) vasıtasıyla eksenel yükler ve sıcaklıklar anlık veri toplama ünitesine (datalogger) aktarılır. Borulardaki yanal burkulmalar optik olarak izlenir.

Kaya bulonu deliğinin delinmesi sonrası içeride kalan kaya tozunun su/hava ile tam temizlenmemesi, şerbet enjeksiyon basıncının düşük kalması veya ankraj kartuşlarının (reçine) raf ömrünün dolmuş olması.

Rastgele seçilen %5 oranındaki kaya bulonuna hidrolik kalibreli çekme cihazı bağlanarak Pull-out testi uygulanır. Bulon uzama miktarı ile uygulanan yük grafiği çizilerek sıyrılma noktası analiz edilir.

Püskürtme makinesinin hava basıncının püskürtme mesafesine göre çok yüksek olması, beton karışımındaki agrega gradasyonunun hatalı olması veya karışıma eklenen priz hızlandırıcı akseleratör dozajının yetersizliği.

Saha tabanına serilen brandalar üzerinde toplanan geri sıçrayan malzeme tartılarak toplam atılan betona oranlanır ve rebound yüzdesi hesaplanır. Betonun yüzeye yapışma kalınlığı mastar ile kontrol edilir.

Alt temel malzemesinin (plentmiks) şantiyeye nakliyesi ve serimi esnasında optimum su içeriğini kaybederek kuruması veya silindiraj pas sayısı ve tonajının yetersiz kalması.

Nükleer yoğunluk ölçer (troxler) veya kum konisi yöntemi ile sahadan anlık kuru yoğunluk ve nem tayini yapılır. Malzemenin plenti çıkışındaki nem yüzdesi laboratuvar etüv cihazında kontrol edilir.

İstinat duvarı arkasındaki drenaj borularının (drenflex) etrafına uygun granülometride filtre çakılı konulmaması sonucu borunun çamurla tıkanması ve duvar arkasında aşırı su basıncı birikmesi.

Duvar gövdesindeki ağlama deliklerinden (weep hole) su çıkışı olup olmadığı yağışlı havalarda izlenir. Duvar üst kotundan şakül veya total station ile dikey eksenden sapma miktarları ölçülür.

Hattın tepe noktalarına yerleştirilen kinetik/otomatik vantuzların şebekedeki ani basınç dalgalanmaları veya paslanma nedeniyle kilitlenerek çalışmaması, boru içinde sıkışan havanın kinetik şok yaratması.

Vantuz odalarındaki vana gövdeleri sızdırmazlık ve mekanik hareketlilik açısından incelenir. Hat üzerine yerleştirilen dinamik basınç sensörleri (transducer) ile pompa duruş-kalkış anlarındaki ani basınç pikleri kaydedilir.