Acil Durum Ve Afet Yönetimi

Mevcut fiber optik kablo hattı atölyede füzyon cihazı ile eklenmeli veya yedek makara ile değiştirilmelidir. Sahada yapılacak yeni galerilerde kameranın ilerleyeceği hat öncesinde arama kurtarma manivelası yardımıyla keskin çapaklardan arındırılmalı ve kablo üzerine koruyucu poliüretan spiral hortum kılıfı geçirilmelidir.

Çalışma yapılan enkaz etrafındaki 100 metrelik yarıçapta iş makineleri ve jeneratörler geçici olarak stop ettirilmelidir. Akustik dinleme cihazı menüsünden 500 Hz ile 2000 Hz arasındaki insan sesine duyarlı frekans filtreleri aktif edilmeli, sismik problar betona mekanik dübel veya özel sabitleme macunuyla rijit olarak tutturulmalıdır.

KBRN ve dekontaminasyon alanlarında kullanılan hidrolik sistemlerdeki standart contalar Viton esaslı kimyasal dayanımlı contalarla yenilenmelidir. Her kimyasal arıtma işlemi sonrasında rekorlar nötralize edici solüsyonlar ve saf suyla durulanmalı, hidrolik yağı ISO VG 46 standardında yüksek viskozite indeksli yağ ile değiştirilmelidir.

Donatılı beton enkazlarında elmas karot uçları veya yüksek mukavemetli SDS-Max kırıcı uçlar kullanılmalıdır. Cihazlar 20 dakika sürekli çalışmanın ardından 5 dakika rölantide çalıştırılarak motor fanının soğutma yapması sağlanmalı, dişli kutusuna yüksek sıcaklığa dayanıklı lityum kompleks gres takviyesi yapılmalıdır.

Silindir gövdesi sökülerek zarar gören poliüretan toz keçeleri ve sızdırmazlık elemanları değiştirilmelidir. Hidrolik sistem yağı tamamen boşaltılarak 10 mikronluk filtrelerden geçirilmiş yeni hidrolik yağ ile doldurulmalı, pompanın çekvalf blokları temizlenerek yük tutma kararlılığı sağlanmalıdır.

Her çadırın etrafına minimum 20 cm derinliğinde ve 15 cm genişliğinde eğimli zemin drenaj kanalları açılmalıdır. Çadır tabanına doğrudan branda serilmemeli; önce plastik paletler yerleştirilmeli, üzerine minimum 450 gr/m² ağırlığında PVC kaplı su geçirmez taban matı serilerek yalıtım tamamlanmalıdır.

Tüplerin donmasını engellemek amacıyla sahra şartlarında tüp ısıtıcı ceketler (ex-proof standartlı) kullanılmalıdır. Donma riski olan bölgelerde bütan oranı yüksek gaz yerine propan gazı ağırlıklı tüpler tercih edilmeli ve donmaya dayanıklı pirinç gövdeli yüksek debili regülatörler monte edilmelidir.

Yakıt ikmali yapılmadan önce motorin kesinlikle su ayırıcılı huniler (filter tül) vasıtasıyla jeneratör tankına aktarılmalıdır. Jeneratör yakıt hattına entegre su ayırıcılı ön filtre (racor filtre) sistemi takılmalı ve filtrenin su tahliye vanası günlük olarak el ile boşaltılmalıdır.

Mobil tuvaletlerin atık tanklarına günlük olarak koku giderici ve katı atık parçalayıcı mavi formaldehit bazlı mobil WC kimyasalları dozajlanmalıdır. Kamp yönetim yazılımı üzerinden kişi başına günlük 5 litre atık üretimi hesaplanarak vidanjör periyotları haftalıktan günlüğe revize edilmelidir.

Soğuk zincir taşımacılığında konteyner bini hatlarına yüksek yalıtımlı EPDM esnek conta fitilleri takılmalıdır. Konteyner içerisine birbiriyle yedekli çalışan iki adet NIST sertifikalı dijital data logger yerleştirilmeli, sıcaklık 2°C ila 8°C kritik sınırlarının dışına çıktığında GSM modülü üzerinden Afet Koordinasyon Merkezine (AKOM) otomatik SMS uyarısı gönderen akıllı sistemler aktif edilmelidir.

VSAT çanak anten konstrüksiyonu ağırlık bloklu mobil taban plakası üzerine mekanik olarak kilitlenmeli ve rüzgar salınımı sıfırlanmalıdır. SNR değeri düştüğünde modem üzerinden polarizasyon ince ayarı yapılmalı, rain fade etkisini azaltmak için çanak yüzeyine su tutmayan hidrofobik sprey kaplama uygulanmalıdır.

Afet sahasının en yüksek noktasına veya bir mobil komuta aracının teleskopik kulesine taşınabilir sayısal telsiz tekrarlayıcı (röle/repeater) ünitesi kurulmalıdır. Enkaz altı galerilerde çalışan arama kurtarma personeline ise yüksek kazançlı esnek uzun kırbaç antenler (tactical antenna) dağıtılmalıdır.

Mobil komuta araçlarındaki rack kabinler için kapalı döngü (inline) çalışan mikro klima sistemleri entegre edilmelidir. Kabin hava girişlerine yıkanabilir ve toz tutma kapasitesi yüksek elektrostatik filtreler takılmalı, sunucu yedeklemeleri için sahada harici dayanıklı (rugged) taşınabilir SSD sürücüler kullanılmalıdır.

Afet yönetim mobil uygulamasına yerel veri tabanı mimarisi (offline-first) entegre edilmelidir. Saha ekiplerinin tablete girdiği arama kurtarma lokasyon verileri cihaz hafızasında SQLite tabanında şifreli tutulmalı, mobil komuta aracı lokal Wi-Fi ağına veya uydu internetine bağlanıldığı anda veri tabanları otomatik olarak senkronize edilmelidir.

Kış aylarındaki afet operasyonlarında LiPo bataryalar drone'a takılmadan önce özel batarya ısıtıcı çantalarda 25°C sıcaklıkta muhafaza edilmelidir. Uçuş planlamalarında rüzgar yönü hesaba katılmalı, operasyonel verimlilik için sahada hızlı şarj sağlayan mobil benzinli jeneratör destekli akıllı şarj istasyonları konumlandırılmalıdır.

Kriz merkezine kurumlar arası telsiz entegrasyonunu sağlayan sayısal ses matrisi (roip/radio over ip) cihazları kurulmalıdır. Her kuruma bağımsız talkgroup ID'leri atanmalı, koordinasyon kanalı için ise slot-2 üzerinden ayrı bir öncelikli çağrı kanalı (emergency channel) tahsis edilerek ses çakışmaları yazılımsal olarak engellenmelidir.

Kriz masası bünyesinde yapay zeka destekli bir ihbar doğrulama ve veri madenciliği birimi kurulmalıdır. Gelen ihbarlar konum bazlı olarak coğrafi bilgi sistemi üzerinde kümelenmeli (clustering), saha ekiplerine yalnızca en az iki farklı bağımsız kaynaktan veya saha gözlemcisinden teyit edilmiş operasyon emirleri (görev emri) gönderilmelidir.

Kriz merkezinin en az 200 metre uzağında bariyerlerle çevrili, bağımsız bir Mobil Basın Brifing Alanı oluşturulmalıdır. Girişlerde QR kodlu ve fotoğraflı geçici basın akreditasyon kartı zorunluluğu uygulanmalı ve kriz masasının veri sunucularının bulunduğu ana komuta çadırına basın mensuplarının girişi fiziksel olarak engellenmelidir.

Afet bölgesinin giriş noktalarında (havalimanı, liman) derhal bir INSARAG Standartlarında Kabul ve Tahliye Merkezi (RDC) kurulmalıdır. Her gelen yabancı arama kurtarma ekibinin yanına, afet yönetim yazılımına hakim, telsiz kodlarını bilen ve İngilizce dil yeterliliği olan en az bir yerel İrtibat Subayı (Liaison Officer) kalıcı olarak atanmalıdır.

Afet yönetim merkezine bağlı bir STK ve Gönüllü Koordinasyon Masası kurulmalıdır. Sahaya gelmek isteyen tüm sivil oluşumlar lojistik yönetim yazılımı (AYDES benzeri) üzerinden kayıt yaptırmalı, kendilerine tahsis edilen depo kodu ve barkodlu lojistik pasaport kartı olmadan afet bölgesine lojistik araç girişi engellenmelidir.

Enkaz altı arama kurtarma tünelinde yaralının sıkışan uzvu serbest bırakılmadan en az 30-60 dakika önce, UMKE hekimleri tarafından damar yolu açılarak saatte 1 litre hızla %0.9 izotonik sodyum klorür (salin) solüsyonu infüzyonu başlatılmalıdır. Yaralı enkazdan çıkarılır çıkarılmaz triyaj alanına alınmalı ve hiperkalemi riskine karşı monitorize edilmelidir.

Sahra ameliyathanelerinde ve laboratuvarlarında kullanılan otoklav cihazlarında kesinlikle sadece saf su (distile su) kullanılmalıdır. Atölyede emniyet valfi sökülerek kireç çözücü özel solventlerle temizlenmeli, sahra hastanesine bir adet ters ozmos su arıtma ve distilasyon ünitesi kurulmalıdır.

Gece veya gündüz yapılacak MEDEVAC iniş pisti alanlarındaki gevşek zemin, montaj ekipleri tarafından yüksek mukavemetli su geçirmez zemin kaplama brandaları (helipad mat) ile kaplanmalı ve çelik ankraj kazıklarıyla toprağa rijit sabitlenmelidir. Alternatif olarak zemin, inişten 15 dakika önce arazözler vasıtasıyla yoğun şekilde sulanarak toz kalkması engellenmelidir.

Sahra triyaj merkezlerinde barkodlu ve renk kodlu su geçirmez termal plastik hasta bileklikleri kullanılmalıdır. Sağlık personeli el terminalleri yardımıyla yaralının triyaj kodunu (Kırmızı, Sarı, Yeşil, Siyah) ve kan grubunu dijital sisteme işlemeli, kan torbaları üzerindeki ISBT 128 barkod yapısı ile hasta bilekliği eşleştirilmeden transfüzyon yapılmamalıdır.

Afet sahasındaki kurtarma personeli için maksimum 8 saatlik vardiya sistemleri uygulanmalıdır. Vardiya bitiminde personeller psikososyal destek birimi hekimleri tarafından zorunlu psikolojik debriefing seanslarına alınmalı ve akut stres bozukluğu gösteren personeller derhal sahadan çekilerek geri hizmete çekilmelidir.

Hasar tespit ekiplerine ultrasonik beton test çekiçleri (schmidt çekici) ve çatlak ölçer mikrometreler dağıtılmalıdır. Mobil hasar tespit uygulamasına fotoğraf tabanlı yapay zeka çatlak analiz modülü entegre edilmeli, binaların hasar sınıfı (Hasarsız, Az Hasarlı, Orta Hasarlı, Ağır Hasarlı) mühendis onayı ve dijital ölçüm verilerinin eşleşmesiyle sisteme kaydedilmelidir.

Şebeke hattındaki hasarlı bölgeler kapatılarak vanalarla izole edilmeli ve geçici su tedariki için kampa ters ozmos arıtmalı mobil su arıtma treyleri kurulmalıdır. Mevcut şebeke suyuna sahra şartlarında otomatik klor dozaj pompaları ile minimum 0.5 mg/L serbest klor seviyesi sağlanacak şekilde sürekli süperklorlama uygulanmalıdır.

Enkaz kaldırma ve yıkım operasyonlarında hafriyat ekskavatörlerinin çalışma noktalarına arazözler ve su topları (dust fighter) ile sürekli su püskürtülmelidir. Asbestli malzeme içeren yıkımlarda enkaz alanı yüksek mukavemetli PVC brandalarla geçici olarak kapatılmalı, çalışanlara ve çevre halkına FFP3 ventilli maske dağıtımı zorunlu tutulmalıdır.

Geçici katı atık depolama alanının tabanı ekskavatörle düzleştirilmeli, üzerine minimum 2 mm kalınlığında yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE) jeomembran astar serilmelidir. Atık sızıntı sularını toplamak için eğimli boru hatları ve beton toplama kuyuları (sızıntı tankı) inşa edilerek atıklar kimyasal arıtmaya tabi tutulmalıdır.

Köprü ayaklarının etrafındaki oyulan alanlar, ekskavatörler vasıtasıyla büyük boyutlu taş tahkimat (riprap) blokları ve beton gabion sepetler yerleştirilerek doldurulmalıdır. Köprü yapısal hasar analizi bitene kadar ağır vasıta trafiğine kapatılmalı ve köprü gövdesine milimetrik hareketleri izleyen tiltmetre (eğim ölçer) sensörleri yerleştirilmelidir.

Kesim işlemine başlamadan önce kesilecek beton blok, arama kurtarma tahkimat malzemeleri (hidrolik dikmeler veya ahşap takozlar) ile tamamen sabitlenerek hareket etmesi engellenmelidir. Kesim çizgisi boyunca sürekli su akışı sağlanmalı ve elmas diske aşırı dikey baskı uygulamadan, kendi ağırlığıyla doğrusal kesim yapılması sağlanmalıdır.

Çadır kent ana dağıtım panolarındaki sigorta akım değerleri sınırlandırılmalı ve her çadır hattına maksimum 10 Amperlik bağımsız sigortalar yerleştirilmelidir. Çadır içlerine yüksek akım çeken cihazların sokulması yasaklanmalı, ısınma ihtiyacı kamp yönetimince merkezi güvenli sahra ısıtma sistemleri veya enerji verimli klimalarla sağlanmalıdır.

Afet keşif uçuşlarında kullanılacak drone donanımlarında çift yedekli ve parazit korumalı GPS/GNSS modülleri tercih edilmelidir. Elektromanyetik parazit algılandığında drone'un otomatik olarak kalktığı noktaya güvenli geri dönmesini sağlayan 'Return to Home' (RTH) protokolü entegre edilmeli ve uçuşlar şifreli radyo frekans kanalları üzerinden gerçekleştirilmelidir.

Sahra hastanesi girişinin önüne kesinlikle geçişi engelleyen barikatlı bir KBRN Dekontaminasyon Çadır Koridoru kurulmalıdır. Yaralılar gaz ve kimyasal dedektörlerle taranmadan, özel kimyasal arıtma şampuanları ve tazyikli suyla yıkanıp üzerlerindeki giysiler KBRN atık torbalarına izole edilmeden temiz sahra hastanesi alanına kesinlikle alınmamalıdır.

Yol gövdesinin alt tabakasına suyun tahliye edilmesini sağlayan jeotekstil drenaj boruları ve kör delikli drenaj matları yerleştirilmelidir. Yarıkların derinleşmesini durdurmak amacıyla zemin içerisine yüksek basınçlı çimento-poliüretan enjeksiyonu (jet-grouting) yapılmalı ve yol kenarlarına çelik gövdeli geogrid istinat tahkimatları örülmelidir.